Allemannsrett

Allemannsrett er retten allmenta har til fri ferdsel og kortvarig opphald i utmark, uavhengig av kven som eig grunnen. Han lèt deg gå, sykle, ri, padle, bade, plukke bær og sopp og telte i utmark, så lenge du opptrer omsynsfullt og ikkje forstyrrar eigar eller brukar. Retten er heimla i friluftslova frå 1957 og gjeld uavhengig av om eigedommen er privat eller offentleg.

Det avgjerande skiljet går mellom innmark og utmark, definert i friluftslova § 1a. Innmark er gardsplass, hustomt, dyrka mark, engslått, kulturbeite, skogplantefelt og liknande areal der ferdsel kan vere til skade. Her gjeld allemannsretten ikkje; eigaren kan nekte ferdsel. Utmark er all udyrka mark som ikkje fell inn under innmarksdefinisjonen, altså skog, fjell, myr, kystområde, vatn og vassdrag. I utmark har du fri ferdsel til fots heile året og fri ferdsel på sykkel og hest på sti og veg. Telting er tillate inntil to døgn på same stad, og lenger ute enn 150 m frå hus der folk bur, jf. friluftslova § 9.

Retten har grenser. På dyrka mark er ferdsel berre tillate når marka er frosen eller snølagd, typisk frå 15. oktober til 30. april. I strandsona gjeld allemannsretten ferdsel langs sjøen, men hytteeigaren kan ha rett til privat sone rundt bustaden. Bål er forbode i eller i nærleiken av skog og anna utmark mellom 15. april og 15. september utan særskild løyve, jf. forskrift om brannforebygging § 3. Motorisert ferdsel er ikkje ein del av allemannsretten; han blir regulert av motorferdsellova og er som hovudregel forbode i utmark. Jakt og fiske krev løyve frå grunneigaren eller offentleg fiskekort, og er heller ikkje ein del av allemannsretten.

For landbruks- og skogeigedommar er allemannsretten ein sentral premiss. Eigaren kan ikkje stengje stiar, setje opp gjerde eller skilt som hindrar lovleg ferdsel; kommunen kan krevje fjerning etter friluftslova § 13. Ved tilrettelagd ferdsel i utmark (preparerte løyper, skilta turstiar, kano- og badeplassar) tek kommunen ofte ansvar via friluftsavtale med grunneigaren. Innanfor markagrensa rundt Oslo og enkelte andre byar gjeld strengare reglar i markalova, som styrkjer tilgangen allmenta har til store samanhengande utmarksområde.

Allemannsretten har noko å seie for verdivurdering av fritidseigedom og strandtomter. Ei tomt med sjøfront og typisk turistferdsel kan ha redusert privat bruksverdi samanlikna med ei meir skjerma plassering. For utbyggjarar set retten rammer for kor tett busetnad kan planleggjast mot sti, strand og utmark, og kommunen kan gjennom reguleringsplan sikre offentleg ferdsel langs sjø og vassdrag. På dyrkbar jord er retten avgrensa i vekstsesongen, noko som påverkar korleis turstiar og utfartsområde kan planleggjast gjennom jordbrukslandskap. Ferdselsretten til allmenta kan ikkje avskrivast ved privat avtale; ein grunneigar kan tillate meir enn lova gir, men ikkje mindre.

Frå Placepoints ordbok: Allemannsrett

Meir informasjon: Lovdata: Friluftslova, Miljødirektoratet: Allemannsretten, Store norske leksikon: allemannsrett

Engelsk: Right to roam (Norwegian-specific public access to uncultivated land).

Vanlege spørsmål

Kva er allemannsrett?

Allemannsrett er retten allmenta har til fri ferdsel og kortvarig opphald i utmark, uavhengig av kven som eig grunnen. Retten er heimla i friluftslova av 1957.

Kva er skilnaden på innmark og utmark?

Innmark er gardsplass, hustomt, dyrka mark og liknande areal der ferdsel kan vere til skade; allemannsretten gjeld ikkje her. Utmark er all anna udyrka mark som skog, fjell og kyst, og er open for fri ferdsel.

Kan eg telte kvar eg vil i utmark?

Du kan telte i utmark inntil to døgn på same stad, og minst 150 meter frå hus der folk bur. Lengre opphald krev samtykke frå grunneigaren. Reglane står i friluftslova § 9.

Gjeld allemannsretten på dyrka mark?

På dyrka mark er ferdsel berre tillate når marka er frosen eller snølagd, typisk frå 15. oktober til 30. april. Resten av året er dette innmark der allemannsretten er avgrensa.

Kan grunneigaren stengje ein sti i utmark?

Nei. Grunneigaren kan ikkje setje opp stengsel, gjerde eller skilt som hindrar lovleg ferdsel i utmark. Kommunen kan krevje at slike blir fjerna etter friluftslova § 13.