Ansvarsrett
Ansvarsrett er rolla eit føretak erklærer for eit avgrensa fagområde i eit byggjetiltak, og inneber at føretaket forpliktar seg overfor kommunen til å oppfylle krava i plan- og bygningslova for sin del av prosjektet. Ordninga er sjølve berebjelken i norsk byggjesakskontroll: kommunen kontrollerer ikkje utføringa direkte, men at kvar oppgåve er erklært hos eit kompetent føretak.
Heimelen for ansvaret står i plan- og bygningslova kapittel 23 (Ansvar i byggjesaker), mens den frivillige sentrale godkjenninga av føretak følgjer § 22-1. Reglane er detaljerte i byggjesaksforskrifta (SAK10) kapittel 9 (kvalifikasjonskrav), kapittel 10 (kvalitetssikring) og kapittel 11 (krav til føretaka). Det blir skilt mellom fire ansvarsroller: ansvarleg søkjar (koordinerer mot kommunen), ansvarleg prosjekterande (teiknar og dimensjonerer), ansvarleg utførande (byggjer), og ansvarleg kontrollerande (uavhengig kontroll). Same føretak kan ta på seg fleire ansvarsroller i eitt prosjekt, men kontrollerande rolle skal vere uavhengig av prosjekterande og utførande ledd der det er krav om uavhengig kontroll, typisk ved våtrom og berande konstruksjonar i tiltaksklasse 2 og 3.
Tiltaket blir plassert i ein av tre tiltaksklassar etter SAK10 kapittel 9, basert på kompleksitet og konsekvens av feil. Tiltaksklasse 1 dekkjer enkle einebustader, garasjar og mindre tilbygg. Tiltaksklasse 2 dekkjer bustadblokker, mindre næringsbygg og rekkjehus. Tiltaksklasse 3 dekkjer høghus, sjukehus, store næringsbygg og kompliserte konstruksjonar. Føretaket må oppfylle utdannings- og erfaringskrava for si tiltaksklasse, frå fagskule/teknisk fagskule i klasse 1 til mastergrad og 6+ års relevant praksis i klasse 3.
Fram til 2016 vart ansvarsrett tildelt av kommunen i kvar einskild sak. Etter forenklinga er det føretaka sjølve som erklærer ansvarsrett i søknaden, og kommunen kan ikkje nekte erklæringa så lenge formalitetane er på plass. Sentral godkjenning frå Direktoratet for byggkvalitet er frivillig, men dokumenterer for både kommunen og oppdragsgivaren at føretaket oppfyller kvalifikasjonskrava. I praksis krev mange offentlege byggherrar og utbyggjarar sentral godkjenning som føresetnad for kontrakt, så ordninga har framleis stor betydning. DiBK fører tilsyn og kan kalle tilbake godkjenninga ved alvorlege eller gjentatte brot.
Eit føretak med ansvarsrett ber privatrettsleg erstatningsansvar overfor tiltakshavar ved feil og manglar, og offentlegrettsleg ansvar overfor kommunen for at pliktene etter plan- og bygningslova og forskriftene blir oppfylte. Brot kan utløyse overtredingsgebyr etter plan- og bygningslova § 32-8 og tilbakekall av sentral godkjenning. Føretaket må ha ansvarsforsikring og kvalitetssikringssystem som dokumenterer rutinar for prosjektering, utføring og avvikshandtering.
Tiltak som er unntatt søknadsplikt etter plan- og bygningslova § 20-5 krev inga ansvarsrett. Tiltak etter plan- og bygningslova § 20-4 krev heller ikkje ansvarsrett, men tiltakshavar ber då heile ansvaret sjølv; dei konkrete grensene, mellom anna inntil 70 m² for frittliggjande bygning som ikkje er til bebuing, er fastsette i SAK10 § 3-1. For søknadspliktige tiltak etter plan- og bygningslova § 20-3 er ansvarsrett alltid obligatorisk.
I Placepoint kan du sjå kva føretak som var oppførte med ansvarsrett i tidlegare byggjesaker via saksinnsyn, tilgjengeleg frå eigedomspanelet på kvar eigedom. Det er nyttig informasjon ved due diligence: gjentatte manglar hos same føretak kan signalisere risiko ved kjøp.
Slik ser det ut i Placepoint
I Placepoint finn du dette i Saksinnsyn:
Frå Placepoint si ordbok: Ansvarsrett
Meir informasjon: Lovdata: Plan- og bygningslova kapittel 23 (Ansvar i byggjesaker), DiBK: Byggjesaksforskrifta (SAK10), DiBK: Sentral godkjenning
Engelsk: Right to accept responsibility (per plan- og bygningslova).
Vanlege spørsmål
Kva er ansvarsrett?
Ansvarsrett er den erklærte rolla eit føretak tek på seg for eit fagområde i eit byggjetiltak. Føretaket forpliktar seg overfor kommunen til å oppfylle krava i plan- og bygningslova for sin del av prosjektet.
Kva ansvarsroller finst?
Det finst fire roller: ansvarleg søkjar, ansvarleg prosjekterande, ansvarleg utførande og ansvarleg kontrollerande. Same føretak kan ha fleire roller, men uavhengig kontroll skal vere uavhengig av prosjekterande og utførande.
Kva er tiltaksklassar?
Tiltaket blir plassert i klasse 1, 2 eller 3 etter SAK10 basert på kompleksitet og konsekvens av feil. Klasse 1 dekkjer enkle einebustader, klasse 3 dekkjer høghus og sjukehus. Føretaket må oppfylle kvalifikasjonskrav tilpassa klassen.
Er sentral godkjenning obligatorisk?
Nei, sentral godkjenning frå DiBK er frivillig etter forenklinga i 2016. Mange kommunar og profesjonelle byggherrar krev henne likevel som ein føresetnad for kontrakt eller saksbehandling.
Kva skjer ved brot på ansvarsrett?
Føretaket kan få overtredingsgebyr etter plan- og bygningslova § 32-8 og tilbakekalla sentral godkjenning. Privatrettsleg kan tiltakshavar krevje erstatning for feil og manglar.