Arealføremål
Arealføremål er dei lovbestemte kategoriane som deler eit planområde inn i soner for ulike typar bruk, frå bustad og næring til friluft og landbruk. Arealføremålet bestemmer kva du lovleg kan byggje og bruke ei tomt til, og er det første du sjekkar når ein eigedom blir vurdert for utvikling.
Heimelen er plan- og bygningslova § 11-7 for kommuneplan og § 12-5 for reguleringsplan. Det same settet med seks hovudføremål blir brukt i begge plantypane, og kategoriseringa er felles for heile landet:
- Bygningar og anlegg (bustad, næring, offentleg tenesteyting, idrett, fritidsbygningar)
- Samferdselsanlegg og teknisk infrastruktur (veg, bane, hamn, lufthamn, leidningstrasear)
- Grønstruktur (naturområde, turdrag, friområde, parkar)
- Forsvaret
- Landbruks-, natur- og friluftsføremål samt reindrift (LNFR)
- Bruk og vern av sjø og vassdrag
Kvart hovudføremål kan delast vidare i underføremål etter SOSI-standarden, for eksempel:
- BBB Boligbebyggelse
- BFR Fritidsbebyggelse
- BKB Kombinert bebyggelse og anleggsformål
- BFG Forretning
- BKO Kontor
- BIN Industri
- BOP Offentlig tjenesteyting
- BUT Uteoppholdsareal (typisk i bustad)
- GS Grøntstruktur
Underføremåla blir kombinerte med omsynssoner etter plan- og bygningslova § 11-8 og § 12-6 som legg ekstra restriksjonar over sjølve føremålsflata. Føresegnene knytte til føremålet (utnyttingsgrad som %BYA eller %BRA, gesimshøgd, mønehøgd, parkeringsnorm) blir gitt i sjølve plankartet og i tilhøyrande reguleringsføresegner.
LNFR-føremålet (Landbruk, Natur, Friluftsliv og Reindrift) er det største arealføremålet i Noreg målt i flate. Bygging i LNFR krev som hovudregel dispensasjon eller ny reguleringsplan, unnateke for landbruket sine eigne behov. LNFR-spreidd er ein hybrid som tillèt bestemt spreidd busetjing innanfor klare rammer i arealdelen til kommuneplanen.
Reguleringsplanrettleiaren til regjeringa gir den utfyllande skildringa av kva som kan liggje under kvart føremål. Arealføremål må ikkje forvekslast med arealbruk (faktisk bruk i dag) eller arealtype (det fysiske produksjonsgrunnlaget i AR5-datasettet til NIBIO). Dei tre gir tre ulike svar for same tomt: arealføremål er juridisk styrt, arealbruk er observasjonsbasert, arealtype er fysisk-naturvitskapleg. Ei endring av arealføremål krev som hovudregel ny planprosess, ikkje dispensasjon.
I praksis er kombinasjonsføremålet BKB (kombinert busetjing og anlegg) det mest brukte i byutvikling, fordi det tillèt ei blanding av bustad, næring og kontor innanfor same planflate. Forholdet mellom dei ulike delføremåla blir spesifisert i reguleringsføresegnene. Arealføremålet BBB (rein bustadbygging) er strengare og utelukkar normalt ervervslokale i 1. etasje med mindre dette går uttrykkjeleg fram av føresegnene.
I Placepoint kan du sjå gjeldande arealføremål som ein del av kartlaget for eigedom, og sjølve plandokumenta og føresegnene blir opna i eigedomspanelet. Kva farge kvart føremål har i kartet, står i reguleringsplan-legenda.
Slik blir datasettet vist i kartet
Datasettet inngår i kartlaget Eigedom:
Frå ordboka til Placepoint: Arealføremål
Meir informasjon: Regjeringen.no: Reguleringsplanveileder, Lovdata: Plan- og bygningsloven § 11-7, Geonorge: SOSI-standarden
Engelsk: Land-use objective (per Plan- og bygningsloven).
Vanlege spørsmål
Kva er arealføremål?
Arealføremål er lovbestemte reguleringskategoriar som deler eit planområde inn i soner for ulike typar bruk, som bustad, næring, offentleg føremål og friluft. Dei er heimla i plan- og bygningslova.
Kva arealføremål finst i ein kommuneplan?
Arealdelen i kommuneplanen opererer med hovudføremål som busetjing og anlegg, samferdselsanlegg, grønstruktur, forsvaret, landbruk/natur/friluft og bruk og vern av sjø og vassdrag. Kvart hovudføremål har underføremål.
Kva tyder det at ein eigedom har arealføremål bustad?
Bustadføremål tyder at arealet er sett av til bustadbygging. Det tillèt oppføring av bustader, men ikkje næringsbygg med mindre det er kombinert med andre føremål eller gitt dispensasjon.
Kan arealføremål endrast?
Ja, arealføremål kan endrast gjennom ein planprosess. Anten ved revisjon av kommuneplan eller ved å fremje eit privat reguleringsplanforslag som endrar føremålet for eit bestemt område.
Korleis finn eg arealføremål for ein konkret eigedom?
Arealføremål blir vist i arealdelen til kommuneplanen og i reguleringsplanar. I Placepoint kan du enkelt sjå gjeldande arealføremål direkte i kartgrensesnittet utan å leite gjennom kommunale portalar.