Artar av nasjonal forvaltningsinteresse
"Artar av nasjonal forvaltningsinteresse" er eit samleomgrep for artar som får særleg merksemd i offentleg forvaltning. Det dekkjer både artar som treng vern (trua artar, ansvarsartar, freda artar) og artar som er skadelege (svartelista framande artar). Datasettet blir distribuert av Miljødirektoratet og byggjer på funn registrerte i Artskart hos Artsdatabanken.
Datasettet blir kategorisert etter ei rekkje utvalskriterium:
- Trua på den norske raudlista (kategoriane CR kritisk trua, EN sterkt trua, VU sårbar)
- Ansvarsart (Noreg har minst 25 prosent av den europeiske eller nordiske bestanden)
- Prioritert art etter naturmangfaldlova § 23
- Freda etter naturmangfaldlova kapittel V
- Nær trua (NT)
På den andre sida skil datasettet ut svartelista framande artar med høg økologisk risiko etter forskrift om framande organismar.
Plikta til å undersøkje og ta omsyn til naturmangfaldet i offentlege avgjerder følgjer av naturmangfaldlova §§ 7 til 12 (kunnskapsgrunnlag, føre-var-prinsippet, samla belastning, kostnadene ved miljøforringing, miljøforsvarlege teknikkar). Funn på eller nær ein eigedom kan utløyse krav om naturfagleg registrering, konsekvensutgreiing etter forskrift om konsekvensutgreiingar, eller avbøtande tiltak i byggjesak. Ein dispensasjon frå reguleringsplan eller kommuneplan blir tilsvarande vanskeleg å innvilge når det er kjent at verna artar er råka.
"Prioritert art" etter naturmangfaldlova § 23 er den høgaste vernestatusen nasjonalt. For kvar art blir det fastsett ein eigen prioriteringsforskrift der tiltak som kan forringe bestandssituasjonen til arten er forbodne. Døme på prioriterte artar er dragehode (plante), elvesandjeger (bille) og svarthalespove (fugl). For desse krevst det ei strengare konsekvensvurdering enn for raudlisteartar generelt.
For særleg sårbare artar er stadfest informasjon skjerma (sensitive artsdata), og innsyn må hentast inn via Statsforvaltaren eller miljøvernstyresmakta i kommunen. Skjerminga gjeld typisk hekkeplassar for rovfuglar og veksestader for sjeldne karplantar. Offentleg tilgjengelege artsdata i Artskart hos Artsdatabanken og i Naturbase hos Miljødirektoratet viser berre dei observasjonane som ikkje er skjerma, slik at ein kartsjekk åleine ikkje er nok for ei fullstendig risikovurdering. Ei naturfagleg registrering utført av ein kvalifisert biolog er den einaste måten å avklare status for eventuelle sensitive artslokalitetar på ei konkret tomt.
I Placepoint blir artsdataa viste som ein del av Natur-kartlaget, slik at du tidleg i ein akkvisisjon kan sjå om ein eigedom har registrerte funn av artar av nasjonal forvaltningsinteresse i eller rundt seg. Ei tom kartvising tyder ikkje at data manglar for sensitive artar, berre at desse ikkje er offentleg tilgjengelege.
Slik blir datasettet vist i kartet
Datasettet inngår i kartlaget Natur som Artar av nasjonal forvaltningsinteresse:
Frå Placepoints ordbok: Artar av nasjonal forvaltningsinteresse
Meir informasjon: Miljødirektoratet: Arter av nasjonal forvaltningsinteresse, Lovdata: Naturmangfoldloven, Artsdatabanken: Artskart, Store norske leksikon: raudliste
Engelsk: Species of national management interest (Norwegian Environment Agency category).
Vanlege spørsmål
Kva er artar av nasjonal forvaltningsinteresse?
Dette er artar som er klassifiserte som trua, ansvarsartar eller freda i Noreg, og som Miljødirektoratet og Artsdatabanken forvaltar. Stadfest informasjon om desse artane kan vere delvis skjerma for å verne dei (sensitive artsdata).
Kvifor er desse artane relevante for eigedomsutviklarar?
Funn av verna eller trua artar på eller nær ein eigedom kan stoppe eller forseinke eit utbyggingsprosjekt monaleg. Styresmaktene kan krevje konsekvensutgreiing eller nekte dispensasjon for tiltak i slike område.
Korleis kan eg finne ut om det finst verna artar på ei tomt?
Du kan søkje i Artskart hos Artsdatabanken og i Naturbase hos Miljødirektoratet. Noko stadfest informasjon er skjerma av omsyn til tryggleiken til artane, og krev kontakt med Statsforvaltaren eller miljøvernstyresmakta i kommunen.
Kva er skilnaden på trua artar og framande artar?
Trua artar er artar som risikerer å forsvinne frå Noreg og treng vern. Framande artar er artar som ikkje naturleg høyrer heime i norsk natur og kan true det biologiske mangfaldet.
Kva bør du gjere tidleg i ei eigedomsutvikling for å kartleggje artsrisiko?
Det er tilrådd å tinge ei naturfagleg registrering tidleg i prosessen, særleg for ubygde areal. Ei slik kartlegging avdekkjer om det finst verna artar og gir grunnlag for risikovurdering.