Eigedom

Eigedom er ein grunnstein i norsk samfunnsøkonomi: eit avgrensa areal med tilhøyrande bygg og rettar som kan eigast, seljast, leigast bort, pantsetjast og arvast. I juridisk forstand omfattar eigedom sjølve flata på bakken, alt som er fast sambunde med grunnen (bygningar, anlegg, planting), og ei rekkje avgrensa rettar til å bruke eller hindre bruk hos andre. Skiljet mellom fast eigedom og lausøyre er sentralt og styrer mellom anna korleis ting blir tinglyste og pantsette.

Kvar eining av fast eigedom blir registrert som ein matrikkelenhet i matrikkelen, Noregs offisielle eigedomsregister forvalta av Kartverket. Registeret er heimla i matrikkellova frå 2005, som avløyste delingslova av 1978. Identifikatoren er eit matrikkelnummer sett saman av kommunenummer, gårdsnummer (gnr), bruksnummer (bnr), og eventuelt festenummer (fnr) og seksjonsnummer (snr). Matrikkellova § 5 deler matrikkelenhetene i fem typar: grunneigedom, anleggseigedom, eigarseksjon, festegrunn og jordsameie. Jordsameie svarar til det som elles blir omtalt som realsameie: grunnareal i sameie mellom fleire grunneigedommar.

Heimel (formell eigedomsrett) og heftelsar blir registrerte i grunnboken, som er det rettsstiftande registeret etter tinglysingslova frå 1935. Overdragingar må tinglysast på eit skøyte for å få rettsvern overfor godtruande tredjemann, og ved tinglysing av heimel blir det betalt dokumentavgift på 2,5 % av salssummen til Skatteetaten. Eigedom som ligg på festa tomt skil mellom heimel til sjølve grunnen (festaren) og heimel til bruksretten (festetakaren), og blir regulert av tomtefestelova.

Eigedomsretten omfattar også avgrensa rettar kjende som servituttar: vegrett, beiterett, fiskerett, allmenningsrett og liknande. Rettane kan vere positive (rett til å bruke) eller negative (rett til å hindre bruk), dei kan vere tinglyste eller erverva ved hevd over 20 år (hevdslova), og dei kan oppstå ved jordskifte eller ekspropriasjon. Eigedom som ikkje er privatrettsleg avgrensa, ligg som regel i statsallmenning eller kommunal allmenning.

Sameie og seksjonering er to ulike måtar å dele eigedomsretten mellom fleire partar, regulert av sameigelova og eigarseksjonslova. Ein tredje variant er burettslag, der eigarskapet er eit andelsbevis med bruksrett etter burettslagslova; andelane blir registrerte i Borettsregisteret under Kartverket.

Marknadsverdien på ein eigedom blir sett av frivillige avtalar i marknaden, mens Skatteetaten opererer med ein lågare skattemessig formuesverdi som grunnlag for formuesskatt og eigedomsskatt der han blir rekna etter formuesverdi-modellen. Begge verdiane byggjer på matrikkel-data, men blir rekna etter ulike modellar.

I Placepoint kan du klikke på ein eigedom i kartet og opne eigedomspanelet, som hentar informasjon om matrikkel, heimel, heftelsar, bygg og leigetakarar på same stad, og du kan sjå eigedomsgrenser som kartlag over eit sjølvvalt bakgrunnskart.

Slik blir datasettet vist i kartet

Datasettet inngår i kartlaget Eigedom som Tal på omsetningar (eigedom):

Frå Placepoints ordbok: Eigedom

Meir informasjon: Lovdata: Matrikkellova, Kartverket: Matrikkelen, seeiendom.kartverket.no, Store norske leksikon: fast eiendom

Engelsk: Real property.

Vanlege spørsmål

Kva er eigedom?

Eigedom er eit areal eller bygg som kan eigast, seljast og belånast. Det inkluderer grunneigedom, bygningar og partsrettar, som retten til å gjennomføre tiltak på ein eigedom ein ikkje eig fullt ut.

Kva er skilnaden på fast eigedom og lausøyre?

Fast eigedom er jord, bygningar og anlegg som er fast sambunde med grunnen. Lausøyre er gjenstandar som kan flyttast. Skiljet er viktig juridisk, mellom anna for tinglysing og pantsetjing.

Kva avgjer grensene for ein eigedom?

Dei juridiske grensene til ein eigedom går fram av matrikkelen og grunnboken. Grenselinjene er kartlagde av kommunen eller Kartverket og kan sjåast i eigedomskartet i Placepoint.

Korleis blir ein eigedom omsett?

Eigedom blir handla gjennom kjøpsavtale (skøyte) og tinglysing. Prosessen inkluderer bodrunde, aksept, kontraktsignering, oppgjer via meklar og til slutt tinglysing av heimel til ny eigar.

Kva er skilnaden på marknadsverdi og formuesverdi?

Marknadsverdi er kva ein eigedom normalt vil bli omsett for mellom uavhengige partar. Formuesverdi er ein lågare skattemessig verdi fastsett av Skatteetaten og blir brukt ved berekning av formuesskatt.