Frådeling
Frådeling er prosessen der eit avgrensa areal blir skilt ut frå ein eksisterande eigedom og oppretta som ein ny, sjølvstendig eigedom med eige bruksnummer i matrikkelen. Resultatet er to eller fleire separate eigedommar der det tidlegare var éin.
Frådeling er den vanlegaste måten nye tomter blir danna på i Noreg. Typiske situasjonar er utbygging av bustadfelt der ein stor landbrukseigedom blir delt i parsellar, sal av ein del av ei tomt til nabo eller utbyggar, eller skilje av ein fritidsbustad frå eit gardsbruk. Prosessen er regulert av matrikkellova §§ 9 og 10 og plan- og bygningslova § 20-1. Frådelinga må ikkje stride mot gjeldande reguleringsplan, kommuneplan eller føresegner om minste tomtestorleik, og kommunen kan avslå søknaden dersom den nye eigedommen ikkje er eigna til sjølvstendig bruk i tråd med planformålet.
Prosessen startar med at grunneigar søkjer kommunen om løyve til frådeling, normalt som ein delesøknad etter plan- og bygningslova. Kommunen vurderer søknaden mot gjeldande arealplan og eventuelle reguleringsføresegner. Etter at løyvet er gitt, rekvirerer grunneigar ei oppmålingsforretning der ein landmålar stakar ut og måler inn dei nye grensene i terrenget, varslar naboane og fører resultatet inn i matrikkelen. Kommunen utferdar så eit matrikkelbrev med det nye bruksnummeret. Til slutt blir eigarforholdet til den nye eigedommen tinglyst ved at det blir utferda skjøte og betalt dokumentavgift (2,5 % av verdien til eigedommen) og tinglysingsgebyr til Kartverket.
Er moreigedommen belasta med pant, må banken gi pantefråfall for den utskilde parsellen før ny heimel kan tinglysast. Utan fråfall kviler pantet til banken på begge eigedommane etter frådelinga, noko som i praksis gjer parsellen umogleg å selje. Det er også vanleg å tinglyse servituttar ved frådelinga, for eksempel vegrett eller leidningsrett, dersom den utskilde eigedommen treng tilkomst over moreigedommen.
Frådeling skil seg frå arealoverføring, der arealet blir lagt til ein eigedom som alt finst, utan at det blir danna eit nytt bruksnummer, og frå grensejustering, som er ei avgrensa justering av ei eksisterande grense. Frådeling er også ulikt eigarseksjonering, der ein bygning blir delt i seksjonar utan at grunneigedommen formelt blir delt.
I matrikkelen kjem ei frådeling fram ved at moreigedommen får redusert areal, og den nye eigedommen blir registrert med eige bruksnummer under same gårdsnummer. Historikken er sporbar: matrikkelen viser kva eigedom det nye bruksnummeret er frådelt frå. I Placepoint kan du sjå gjeldande grenser og matrikkelnummer i eigedomspanelet og verifisere areal og naboforhold i kartvisinga.
Slik ser det ut i Placepoint
I Placepoint finn du dette i Eigedomspanel:
Frå Placepoint si ordbok: Frådeling
Meir informasjon: Kartverket: Frådele ny eigedom, Lovdata: Matrikkellova § 9, Lovdata: Plan- og bygningslova § 20-1
Engelsk: Subdivision (of a cadastral unit into a new property).
Vanlege spørsmål
Kva er frådeling?
Frådeling er prosessen der eit areal blir skilt ut frå ein eksisterande eigedom og oppretta som ein ny, sjølvstendig eigedom med eige bruksnummer i matrikkelen.
Kva er prosessen for å frådele ein eigedom?
Grunneigar søkjer kommunen om deleløyve. Etter innvilga løyve blir det gjennomført ei oppmålingsforretning der landmålaren stakar ut nye grenser, og resultatet blir ført inn i matrikkelen. Ny eigedom blir tinglyst med skjøte og dokumentavgift.
Kva er skilnaden på frådeling og arealoverføring?
Ved frådeling blir det danna ein ny sjølvstendig eigedom med eige bruksnummer. Ved arealoverføring blir arealet overført til ein eigedom som alt finst, utan at det blir oppretta noko nytt bruksnummer.
Kva skjer med pant ved frådeling?
Pant som kviler på moreigedommen, følgjer med til den utskilde parsellen med mindre banken gir pantefråfall. Utan fråfall er parsellen i praksis umogleg å selje, fordi kjøparen ikkje kan få rein heimel.
Kvar ser eg om ein eigedom er frådelt?
I matrikkelen er frådelte eigedommar registrerte med eige bruksnummer under same gårdsnummer som moreigedommen. I Placepoint blir grenser og matrikkelnummer viste i eigedomspanelet.