Konsesjon

Konsesjon tyder løyve frå det offentlege til å erverve eller bruke noko som er underlagt offentleg kontroll. I eigedomssamanheng tyder konsesjon som regel løyve til å ta over fast eigedom, særleg landbrukseigedom. Hovudregelen i Noreg er at du kan kjøpe eigedom fritt, men konsesjonsloven gjer unntak for bestemte eigedomstypar der samfunnet har ei interesse i kven som eig og korleis eigedommen blir brukt.

Dei praktisk viktigaste tilfella gjeld landbruk. Ein bygd eigedom er konsesjonsfri når totalarealet ikkje er over 100 dekar og han har høgst 35 dekar fulldyrka eller overflatedyrka jord, jf. konsesjonsloven § 4; går eigedommen over ei av desse grensene, blir konsesjonsplikt utløyst, og kjøparen må søkje kommunen om løyve. Mange erverv er likevel konsesjonsfrie, for eksempel kjøp innanfor nær familie eller av små eigedommar under arealgrensene. Sjølv ved konsesjonsfridom må kjøparen ofte levere ei eigenerklæring om konsesjonsfridom som blir tinglyst saman med heimelsovergangen; utan den nektar Kartverket å tinglyse skøytet.

Ved landbrukseigedom heng konsesjon tett saman med bu- og driveplikt. Kjøp innanfor nær familie er som hovudregel konsesjonsfritt etter konsesjonsloven § 5, men tek eit nært slektsledd over ein eigedom med meir enn 35 dekar fulldyrka eller overflatedyrka jord eller meir enn 500 dekar produktiv skog, blir buplikt likevel utløyst. Konsesjon kan bli gitt på vilkår om at den nye eigaren buset seg på eigedommen og driv jorda, og prisen kan prøvast mot eit priskontrollnivå slik at landbrukseigedom ikkje blir omsett til reine marknadsprisar. Formålet er å sikre at dyrka mark blir halden i drift og at eigedommane er eigde av aktive brukarar, ikkje som passive investeringsobjekt. For andre eigedomstypar kan konsesjon eller særskilde løyve også vere aktuelt, for eksempel i enkelte vassdrags-, kraft- og oppdrettssamanhengar, men då etter eigne lover.

For ein kjøpar er det avgjerande å avklare konsesjonsspørsmålet før ein eigedomstransaksjon blir sluttført. Ein handel kan vere avhengig av at konsesjon blir gitt, og avtalar blir difor ofte gjorde med atterhald om konsesjon. Får kjøparen avslag, eller blir det stilt vilkår kjøparen ikkje kan oppfylle, kan eigedommen måtte seljast vidare innan ein frist. Konsesjonsforholdet påverkar dermed både gjennomføringa, prisen og kven som realistisk kan vere kjøpar.

Konsesjonsgrensene blir justerte med jamne mellomrom, og det er kommunen som behandlar søknaden og avgjer om konsesjon skal bli gitt, med klagerett til Statsforvaltaren. For bustadeigedommar i vanlege bustadstrøk er konsesjon sjeldan eit tema, mens det for landbruks-, skog- og strandeigedommar kan vere heilt avgjerande for både pris og kven som kan kjøpe. Ved priskontroll kan ein avtalt kjøpesum som ligg over det styresmaktene meiner er eit forsvarleg prisnivå, føre til at konsesjon blir nekta til prisen blir sett ned.

I Placepoint kan du sjå matrikkelopplysningar og arealformål for ein eigedom. Det gir ein peikepinn på om eigedommen er av ein type der konsesjon eller bu- og driveplikt kan vere aktuelt, før du går vidare i ein eigedomstransaksjon.

Frå Placepoints ordbok: Konsesjon

Meir informasjon: Konsesjonsloven, Landbruksdirektoratet, Store norske leksikon: konsesjon

Engelsk: Concession / acquisition licence (konsesjon; public permission to acquire certain real property, chiefly agricultural land).

Vanlege spørsmål

Kva er konsesjon ved kjøp av eigedom?

Konsesjon er eit løyve frå det offentlege til å ta over fast eigedom som er underlagt offentleg kontroll, særleg landbrukseigedom. Hovudregelen er fritt erverv, men konsesjonsloven gjer unntak for bestemte eigedomstypar.

Når er eit kjøp konsesjonspliktig?

Typisk ved kjøp av bygd landbrukseigedom over visse arealgrenser for dyrka jord og skog. Mange erverv er likevel konsesjonsfrie, for eksempel innan nær familie eller av små eigedommar.

Kva er eigenerklæring om konsesjonsfridom?

Eit skjema kjøparen leverer for å vise at ervervet er konsesjonsfritt. Det blir tinglyst saman med heimelsovergangen, og utan ei avklaring nektar Kartverket som regel å tinglyse skøytet.

Kva er bu- og driveplikt?

Vilkår som kan følgje med konsesjon på landbrukseigedom: at eigaren buset seg på eigedommen og driv jorda. Formålet er å halde dyrka mark i drift og sikre aktivt eigarskap.

Korleis påverkar konsesjon ein eigedomshandel?

Ein eigedomstransaksjon kan bli gjord betinga av at konsesjon blir gitt. Får kjøparen avslag eller vilkår som ikkje kan oppfyllast, kan eigedommen måtte seljast vidare innan ein frist.