Kulturminne
Eit kulturminne er eit fysisk spor etter menneskeleg verksemd, frå arkeologiske funn og gravhaugar til ståande bygningar, bruer og industrianlegg. Kulturminna er verna av kulturminnelova, og eit funn på ei tomt kan både forseinke og gjere eit utbyggingsprosjekt dyrare, og i verste fall setje ein stoppar for det.
Etter kulturminnelova § 4 er alle faste kulturminne frå før 1537 (reformasjonen) automatisk freda. Det same er ståande byggverk frå perioden 1537 til 1649, samiske kulturminne frå 1917 eller eldre, og skipsfunn eldre enn 100 år. Yngre kulturminne kan fredast ved fredingsvedtak frå Riksantikvaren, og kommunen kan i tillegg leggje bevaringsverdige bygg og miljø ut på ei lokal liste eller verne dei gjennom omsynssone i reguleringsplan. Ei automatisk freding omfattar også ei sikringssone, som til noko anna er fastsett utgjer eit fem meter breitt belte målt frå den synlege ytterkanten av kulturminnet.
Tiltakshavar har plikt etter § 8 til å varsle rett styresmakt så tidleg som mogleg dersom eit tiltak kan verke inn på eit freda kulturminne. Forvaltinga er delt: arkeologiske kulturminne ligg hos fylkeskommunen og Sametinget, ståande bygg hos fylkeskommunen, mens Riksantikvaren er fagdirektorat på nasjonalt nivå. For mange reguleringsplanar er det fylkeskommunen som vurderer om planforslaget vil kome i konflikt med kjende eller ukjende kulturminne, og kommunen kan krevje arkeologisk registrering før byggjesaka blir behandla. Funn under anleggsarbeid utløyser umiddelbar stansplikt og varsling, og vidare behandling kan innebere utgraving, omprosjektering eller flytting.
Ved konflikt mellom regelverka går kulturminnelova føre plan- og bygningslova. Kostnadene ved arkeologisk registrering og utgraving blir normalt bore av tiltakshavar etter § 10, men det finst statleg finansiering for mindre, private tiltak. Dei viktigaste registra å sjekke i ein akkvisisjonsfase er Askeladden (fagdatabasen til Riksantikvaren), Kulturminnesøk (publikumsversjon) og kommunen sine eigne lokale register.
I Placepoint blir kulturminne viste som kartlag over kartet, slik at du raskt avdekkjer registrerte minne i nærleiken av ein eigedom og kan vurdere risikoen før kjøp eller regulering.
Slik blir datasettet vist i kartet
Datasettet inngår i kartlaget Eigedom som Kulturminne - Askeladden:
Frå Placepoints ordbok: Kulturminne
Meir informasjon: Lovdata: kulturminnelova, Riksantikvaren: forvalting av kulturminne, Kulturminnesøk
Engelsk: Cultural heritage sites.
Vanlege spørsmål
Kva er kulturminne?
Kulturminne er spor etter menneskeleg aktivitet frå fortida, som bygningar, anlegg, vegar og arkeologiske funn. Dei er verna etter kulturminnelova, og funn på ei tomt kan påverke utbygging vesentleg.
Kva er automatisk freda kulturminne?
Automatisk freda kulturminne er alle kulturminne frå før 1537 (mellomalder og eldre). Nyare kulturminne kan fredast ved vedtak av Riksantikvaren. Det er ulovleg å skade eller rive automatisk freda minne.
Kva skjer når ein finn kulturminne under utbygging?
Ved byggjemelding kan kommunen krevje arkeologisk registrering. Dersom det blir gjort funn under utbygging, pliktar utbyggjaren å stoppe arbeida og varsle fylkeskommunen eller Sametinget umiddelbart.
Kan kulturminne stoppe eit utbyggingsprosjekt?
Ja, funn av ukjende kulturminne kan stoppe eit prosjekt mellombels eller permanent, og påleggje utbyggjaren å finansiere arkeologiske undersøkingar. Det er viktig å sjekke kulturminneregister før kjøp.
Kvar finn eg informasjon om kulturminne i eit område?
Askeladden hos Riksantikvaren og publikumstenesta Kulturminnesøk er dei primære kjeldene. Placepoint viser kulturminnedataa som kartlag slik at du raskt kan avdekkje registrerte minne i nærleiken av ein eigedom.