Marin grense
Marin grense er det høgaste nivået havet nådde etter siste istid, for om lag 10 000 til 12 000 år sidan. For den som skal kjøpe eller byggje, er grensa viktig fordi kvikkleire berre kan finnast under ho.
Under istida pressa isen landet ned. Då isen smelta, stod havet difor høgare oppe i terrenget enn i dag. Landet har sidan heva seg, og det hevar seg framleis nokre millimeter i året. Gamle strandlinjer, terrassar og delta frå den tida ligg att i terrenget. Nivået varierer mykje: nær null somme stader langs kysten i vest, rundt 220 m over havet i indre Austlandet (Romerike og Mjøsområdet) og rundt 175 m i Trondheimsområdet. Marin grense er altså ei linje i terrenget som følgjer dei gamle strandlinjene, ikkje éi høgd for heile landet.
Under marin grense kan det liggje hav- og fjordavsetningar av marin leire og silt. Når ferskvatn har vaska ut saltet i porevatnet, kan leira bli kvikkleire. Mykje av leira under grensa er likevel fast og stabil, så ei plassering under marin grense tyder ikkje automatisk kvikkleire. Over marin grense er det ikkje avsett marin leire, og der finst det ikkje kvikkleire. Marin grense er difor det første filteret i kvar kvikkleirevurdering. Ligg tomta over grensa, kan du utelukke kvikkleire og gå vidare til andre tema.
Norges geologiske undersøkelse (NGU) forvaltar datasettet Marin grense og det avleidde datasettet Moglegheit for marin leire (MML). MML kombinerer marin grense med kartet over lausmassar og peikar ut område der marin leire kan finnast. Norges vassdrags- og energidirektorat (NVE) forvaltar faresoner og aktsemdkart for kvikkleire. TEK17 § 7-3 i byggteknisk forskrift set krav til tryggleik mot skred, og rettleiaren 1/2019 frå NVE skildrar metodikken for vurdering av områdestabilitet.
Ei tomt under marin grense med finkorna lausmassar utløyser som regel krav om geoteknisk vurdering før reguleringsplan eller rammeløyve kan bli gitt. Stabiliserande tiltak kan gi store kostnader og endre prosjektøkonomien. Tidlegare grunnundersøkingar i NADAG gir ofte eit første bilete av grunnen. Ei tomt over marin grense kan framleis ha andre utfordringar, som myr, skredfare eller stor djupn til berggrunn, men ikkje kvikkleire. Grensa høyrer difor heime tidleg i kvar tomteanalyse.
I Placepoint blir Marin grense vist som eige kartlag under Geologi, levert via Geodata AS. Du kan slå det på saman med Moglegheit for marin leire, Lausmassar og Kvikkleire for å sjå heile biletet på éin gong. Rapport: Risiko og klimarisiko går gjennom kvikkleire frå marin grense til lausmassar.
Slik blir datasettet vist i kartet
Datasettet inngår i kartlaget Geologi som Marin grense:
Frå Placepoints ordbok: Marin grense
Meir informasjon: NGU: slik fungerer marin grense og moglegheit for marin leire, Store norske leksikon: marin grense, NVE: naturfare, kvikkleirerettleiar 1/2019
Engelsk: Marine limit (highest postglacial sea level).
Vanlege spørsmål
Kva tyder marin grense?
Marin grense er det høgaste nivået havet nådde etter siste istid, for om lag 10 000 til 12 000 år sidan. Landet var pressa ned av isen, så havet stod høgare oppe i terrenget enn i dag. Sidan har landet heva seg.
Kor høgt ligg marin grense?
Det varierer frå stad til stad. Somme stader langs kysten i vest ligg ho nær null, i indre Austlandet rundt 220 m over havet og i Trondheimsområdet rundt 175 m. Du må difor sjekke kartet for den konkrete tomta.
Kan det vere kvikkleire over marin grense?
Nei. Over marin grense er det ikkje avsett marin leire, og då kan det heller ikkje danne seg kvikkleire. Tomta kan likevel ha andre utfordringar i grunnen, som myr, skredfare eller stor djupn til berg.
Tyder ei tomt under marin grense at det er kvikkleire der?
Ikkje naudsynleg. Under marin grense kan det liggje marin leire, men mykje av ho er fast og stabil. Med finkorna lausmassar på tomta må du likevel rekne med krav om geoteknisk vurdering før regulering eller rammeløyve.