Naturmangfaldlova

Naturmangfaldlova er lova som skal ta vare på naturen, det biologiske mangfaldet og dei økologiske prosessane. For eigedoms- og utbyggingsbransjen er ho viktig fordi omsynet til naturmangfald kan avgrense kva som kan byggjast på ein tomt, og fordi lova gjeld ved sida av plan- og bygningslova: sjølv om eit tiltak er i tråd med reguleringsplanen, må det også vurderast opp mot naturmangfaldlova.

Lova, formelt lov om forvaltning av naturens mangfold, set nokre overordna prinsipp som offentlege avgjerder skal byggje på. Sentralt står kravet om at konsekvensane for naturmangfaldet skal vere kunnskapsbaserte, at ein skal bruke føre-var-prinsippet ved uvisse, og at den samla belastninga på eit økosystem skal vurderast, ikkje berre det enkelte tiltaket isolert. Desse prinsippa må kommunen og andre styresmakter leggje til grunn når dei behandlar ein reguleringsplan, ein dispensasjon eller ei byggjesak. I praksis tyder det at eit utbyggingsforslag kan bli stoppa eller endra dersom det rammar trua artar, viktige naturtypar eller verneverdige område.

Lova gir også konkrete verkemiddel. Ho heimlar ulike former for vern, frå nasjonalparkar og naturreservat til mindre område, og ho regulerer prioriterte artar og utvalde naturtypar som har eit særskilt vern uansett kvar dei finst. Kunnskapsgrunnlaget blir mellom anna henta frå Artsdatabanken og kartfesta som arter av nasjonal forvaltningsinteresse og naturtypekartlegging, som ofte blir vist som eigne kartlag i arealforvaltninga. Førekomst av ein trua art eller ein viktig naturtype på ein eigedom er eit forhold ein utbyggjar må avklare tidleg, fordi det kan utløyse krav om kartlegging, avbøtande tiltak eller i verste fall stans.

Naturmangfaldlova heng tett saman med konsekvensutgreiing. For større planar og tiltak skal verknadene for naturmangfald greiast ut som ein del av planprosessen, og funna blir lagde til grunn for omsynssoner og føresegner i planen. For ein eigedomsaktør er poenget at naturverdiar ikkje er noko ein oppdagar til slutt, men eit forhold som bør kartleggjast alt når ein vurderer utbyggingspotensialet på ein eigedom.

Det er verdt å merke seg at naturmangfaldlova gjeld uavhengig av eigedomsgrenser. Ein registrert naturverdi følgjer førekomsten i terrenget, ikkje matrikkelen, og kan strekkje seg over fleire eigedommar eller berre røre ved ein del av ein tomt. For ein utbyggjar tyder det at to nabotomter kan ha heilt ulike avgrensingar, og at ei kartlegging må knytast til det fysiske området, ikkje berre til eigedomen som juridisk eining.

I Placepoint kan du sjå relevante natur- og miljødata som kartlag over ein eigedom, slik at du tidleg får eit bilde av om det finst registrerte naturverdiar som kan påverke ei utbygging.

Slik blir datasettet vist i kartet

Datasettet inngår i kartlaget Natur:

Frå Placepoints ordbok: Naturmangfaldlova

Meir informasjon: Naturmangfoldloven, Miljødirektoratet, Artsdatabanken

Engelsk: The Nature Diversity Act (naturmangfoldloven; the Norwegian law on conserving biological diversity, applied alongside the Planning and Building Act).

Vanlege spørsmål

Kva er naturmangfaldlova?

Det er lova som skal ta vare på naturen og det biologiske mangfaldet. For utbygging er ho viktig fordi ho gjeld ved sida av plan- og bygningslova, og omsynet til naturmangfald kan avgrense kva som kan byggjast på ein tomt.

Gjeld naturmangfaldlova sjølv om tiltaket følgjer reguleringsplanen?

Ja. Eit tiltak kan vere i tråd med reguleringsplanen og likevel måtte vurderast mot naturmangfaldlova. Rammar det trua artar eller viktige naturtypar, kan det bli endra eller stoppa.

Kva prinsipp byggjer lova på?

At avgjerder skal vere kunnskapsbaserte, at føre-var-prinsippet blir brukt ved uvisse, og at den samla belastninga på eit økosystem blir vurdert, ikkje berre det enkelte tiltaket.

Kvar kjem kunnskapen om naturverdiar frå?

Mellom anna frå Artsdatabanken og naturtypekartlegging, som blir kartfesta som arter av nasjonal forvaltningsinteresse og brukt i arealforvaltninga.

Når bør ein utbyggjar avklare naturmangfald?

Tidleg. Førekomst av ein trua art eller viktig naturtype kan utløyse krav om kartlegging og avbøtande tiltak, og bør vurderast alt når ein ser på utbyggingspotensialet, gjerne gjennom ei konsekvensutgreiing.