Pant

Pant er ein sikkerheitsrett i ein eigedom som sikrar eit pengekrav. Dersom skuldnaren ikkje betaler, kan panthavaren krevje eigedommen selt og dekkje kravet sitt av salssummen før andre kreditorar.

Pant i fast eigedom er heimla i panteloven av 1980, og det blir skilt mellom tre hovudtypar. Avtalepant blir etablert frivillig ved at eigaren skriv under eit pantedokument til fordel for ein panthavar, typisk ein bank som låner ut pengar. Utleggspant er tvangspant som namsmyndigheitene legg ned i eigedommen for å sikre eit utestående krav, etter tvangsfullbyrdelsesloven. Legalpant er pant som følgjer direkte av lov utan at det må avtalast eller registrerast, mellom anna kommunens pant for ubetalt eigedomsskatt og kommunale avgifter etter panteloven § 6-1, og burettslaget sitt legalpant for to gonger grunnbeløpet i folketrygda.

For at pantet skal få rettsvern mot kreditorar og seinare godtruande ervervarar, må det tinglysast i grunnboken. Etter tinglysingsloven § 20 avgjer tinglysingstidspunktet prioriteten: eit pant som blir tinglyst 1. februar går føre eitt som blir tinglyst 2. februar. Prioritet er avgjerande fordi første prioritet får dekning før andre prioritet ved tvangssal, og bankar krev derfor som regel første prioritet på bustadlånet sitt. Endring av prioritet skjer ved prioritetsvikelse, der ein panthavar godtek å rykkje bak ei ny heftelse.

Pant kan etablerast i heile eigedommen eller i ein ideell del, og kan vere avgrensa i pantesum eller løpande. I praksis brukar bankane pantedokument med fast pantesum som blir sett høgare enn lånet for å gi rom for renter, kostnader og framtidige opptrekk innanfor same prioritet. Når lånet er nedbetalt, må panthavaren anten gi pantefrafall eller samtykkje til sletting i grunnboken; pantet fell ikkje bort automatisk. Eit tinglyst pant går fram av panteattesten og grunnboksutskrifta til eigedommen, og er ei heftelse som følgjer eigedommen ved sal så lenge det ikkje blir sletta.

Pantefordringa kan overdragast til ein ny kreditor; dette blir kalla transport av pantedokument og krev ikkje samtykke frå eigaren. Ved kjøp av eigedom følgjer det av avhendingsloven § 4-17 om rettsmanglar at pant som kjøparen ikkje uttrykkeleg overtek, utgjer ein mangel ved eigedommen; seljaren må derfor sørgje for at slike pant blir sletta eller frafalne. Meklaren brukar derfor pengeoppgjeret til å innfri bustadlånet til seljaren mot kvittering og samtykke til sletting før skøytet blir tinglyst.

Pant skil seg frå servitutt og bruksrett ved at det sikrar eit pengekrav, ikkje ein faktisk bruk av eigedommen. Det skil seg frå urådigheit ved at panthavaren ikkje avgrensar handlerommet til eigaren direkte, men berre har rett til dekning. Næringseigedommar har ofte komplekse panteporteføljar med fleire prioritetar, renteswap-sikringar og kryssikkerheiter; profesjonelle partar brukar grunnboksutskrift med historikk for å rekonstruere eit fullt bilete.

I Placepoint blir tinglyste pant og andre heftelsar viste i eigedomspanelet saman med heimelshavar, så du raskt ser om ein eigedom er behefta og med kva prioritet utan å bestille panteattest for kvart oppslag.

Slik ser det ut i Placepoint

I Placepoint finn du dette i Eigedomspanel:

Frå Placepoints ordbok: Pant

Meir informasjon: Lovdata: Panteloven, Kartverket: Tinglyse pant, Store norske leksikon: pant

Engelsk: Mortgage / charge / pledge.

Vanlege spørsmål

Kva er forskjellen på avtalepant, utleggspant og legalpant?

Avtalepant blir etablert frivillig mellom eigaren og panthavaren, typisk eit bustadlån. Utleggspant er tvangspant som namsmyndigheitene legg ned for å sikre eit udekt krav. Legalpant følgjer direkte av lova utan avtale, mellom anna kommunens pant for eigedomsskatt og kommunale avgifter.

Kvifor er prioritet viktig?

Prioritet avgjer rekkjefølgja for dekning ved tvangssal. Første prioritet får oppgjer før andre prioritet, og bankar krev derfor normalt første prioritet på bustadlån. Tinglysingstidspunktet bestemmer prioriteten.

Fell pantet bort når lånet er nedbetalt?

Nei, pantet må slettast aktivt i grunnboken. Panthavaren må gi pantefrafall eller samtykkje til sletting; utan dette står pantet vidare som heftelse på eigedommen.

Kva skjer med pant ved bustadsal?

Seljaren må sørgje for at pantet anten blir sletta eller overteke av kjøparen før heimelsoverføringa blir tinglyst. I praksis brukar meklaren pengeoppgjeret til å innfri lånet til seljaren mot kvittering og slettesamtykke frå banken.

Kva er legalpant i burettslag?

Burettslag har legalpant i kvar andel for inntil to gonger grunnbeløpet i folketrygda som tryggleik for ubetalte felleskostnader. Pantet er heimla i borettslagsloven og krev ikkje tinglysing.