Planvask

Planvask er ein systematisk gjennomgang der ein kommune ryddar opp i gamle arealplanar og gjer formelle vedtak om å endre eller oppheve reguleringsplanar som er utdaterte, lite brukte eller i strid med dagens politikk. Målet er å redusere talet på overlappande og forelda planar, slik at det blir tydelegare kva som faktisk gjeld for eit område. Omgrepet er ikkje ein eigen lovfesta prosess, men ei samlenemning på dette oppryddingsarbeidet.

Heimelen for å endre eller oppheve ein plan ligg i plan- og bygningslova. For oppheving og endring av ein reguleringsplan gjeld etter plan- og bygningsloven § 12-14 i utgangspunktet dei same reglane som for å lage ein ny plan: forslag, offentleg høyring og vedtak i kommunestyret. Mindre vesentlege endringar kan gjerast etter ein lettare prosess utan ny høyring. Kommunen står i praksis fritt til å oppheve eller endre eldre planar; det blir avgjort av planfagleg og lokalpolitisk skjønn.

Behovet oppstår fordi mange kommunar har eit stort tal på reguleringsplanar som har vakse fram over fleire tiår. Eldre planar kan byggje på ein tidlegare versjon av lova (før PBL 2008), bruke arealformål som ikkje lenger finst, eller gi byggjerettar som er i konflikt med arealdelen i kommuneplanen. Når fleire planar overlappar same areal, blir det uklart kva for ein som styrer, og uavklara utbyggingsformål kan stå i vegen for fortetting, vern av natur eller oppdatert klimatilpassing. Ein planvask går gjennom porteføljen, vurderer kva for planar som skal behaldast, endrast eller opphevast, og ryddar bort dei som ikkje lenger tener føremålet sitt.

Arbeidet blir ofte kopla til ein revisjon av kommuneplanen. Kommunen kartlegg gjeldande planar, prioriterer kva for planar som skal behandlast, og gjer vedtak om oppheving eller endring. Statsforvaltaren har ei rettleiingsrolle og kan komme med motsegn der nasjonale eller regionale interesser blir rørte. I praksis er planvask ressurskrevjande, og dagens lovverk gir lite automatisk samordning mellom vedtak av nye planar og oppheving av gamle. Kommunal- og distriktsdepartementet har derfor arbeidd med rettleiing for korleis kommunar bør gjennomføre slik opprydding.

For ein grunneigar eller utbyggjar er konsekvensen viktig: blir ein eldre reguleringsplan oppheva, fell byggjerettar og rammer som lå i den planen bort, og arealet blir i staden styrt av arealdelen i kommuneplanen eller ein eventuell ny plan. Eit prosjekt som bygde på ein gammal plan kan dermed måtte søkje dispensasjon eller utløyse krav om ny reguleringsplan. Sjekk derfor alltid om planen som ligg til grunn framleis er gjeldande.

I Placepoint blir gjeldande reguleringsplan for ein eigedom vist i eigedomspanelet, slik at du raskt ser kva for plan som styrer arealet og oppdagar om ein eldre plan framleis gjeld eller er erstatta.

Slik ser det ut i Placepoint

I Placepoint finn du dette i Eigedomspanel:

Frå Placepoints ordbok: Planvask

Meir informasjon: Lovdata: Plan- og bygningsloven § 12-14, Regjeringen: Veileder om revisjon av kommunale arealplaner (PDF), KS: Planvask i praksis

Engelsk: Planning cleanup, a municipality's systematic review and repeal of outdated zoning plans (Norwegian-specific).

Vanlege spørsmål

Kva betyr planvask?

Planvask er ei samlenemning på at ein kommune systematisk ryddar opp i gamle arealplanar og opphevar eller endrar reguleringsplanar som er utdaterte eller i strid med dagens politikk.

Kva er heimelen for å oppheve ein reguleringsplan?

Oppheving og endring av ein reguleringsplan følgjer plan- og bygningsloven § 12-14. Som hovudregel gjeld same prosess som for ein ny plan, med høyring og vedtak i kommunestyret.

Kva skjer med byggjeretten min dersom planen blir oppheva?

Blir ein eldre reguleringsplan oppheva, fell byggjerettane i den planen bort, og arealet blir i staden styrt av arealdelen i kommuneplanen eller ein ny plan. Eit prosjekt kan då måtte søkje dispensasjon eller utløyse krav om ny regulering.

Kvifor gjennomfører kommunar planvask?

Mange kommunar har hundrevis av reguleringsplanar frå ulike tiår. Planvask reduserer talet på overlappande og forelda planar, gjer det tydelegare kva som gjeld, og fjernar utdaterte byggjerettar som kan hindre fortetting eller vern.

Korleis ser eg kva for plan som gjeld for ein eigedom?

Du finn gjeldande reguleringsplan via kartportalen til kommunen, Arealplaner.no, eller ved å bruke eit verktøy som Placepoint som samlar offentlege plandata for ein eigedom på éin stad.