Radonmätning

Radonmätning er måling av radongass i inneluft, gjord for å avdekkje om nivået overstig det svenske referansenivået. Radon er ein radioaktiv gass som sig inn frå grunnen, sprekker i konstruksjonen eller enkelte byggjematerial, er luktfri og usynleg, og kan berre oppdagast ved måling.

Referansenivået for radon i eksisterande bustader og lokale som allmenta har tilgang til er 200 Bq/m³ som årsmiddelverdi, fastsett i strålskyddsförordningen (2018:506). Referansenivået er ikkje eit bindande tak, men eit nivå Boverket, Livsmedelsverket og Arbetsmiljöverket meiner det er uheldig å overskride; overskridingar bør utbetrast. For nye bygningar gjeld derimot ein bindande grenseverdi på same 200 Bq/m³, fastsett i forskrifta frå Boverket (BFS 2024:8) om hygiene, helse og miljø, éi av grunnforskriftene under Boverkets byggregler.

Ei gyldig måling skal etter rettleiinga frå Strålsäkerhetsmyndigheten vare i minst to månader og gjennomførast i løpet av eldningssäsongen, normalt 1. oktober til 30. april. Grunnen er at eit oppvarma hus med lukka vindauge og dører skaper eit undertrykk som trekkjer meir radonhaldig jordluft inn gjennom grunnen, slik at målinga fangar opp den situasjonen der radonnivået normalt er høgast og gir eit årsgjennomsnitt som ikkje undervurderer det reelle nivået.

Ansvaret for å måle ligg på eigaren av bygningen. For flerbostadshus er det den som har rådvelde over eigedomen, vanlegvis bostadsrättsföreningen eller fastighetsägaren, som etter 3 kap. 6 § strålskyddslagen (2018:396) pliktar å optimere strålevernet slik at radonnivået blir halde så lågt som mogleg og rimeleg; måling er føresetnaden for å vite om det trengst tiltak. Miljö- och hälsoskyddskontoret i kommunen fører tilsyn med dette etter miljöbalken og kan påleggje måling dersom det ikkje alt er gjort. Eig du eige hus, er målinga ditt eige ansvar, men også her kan kommunen stille krav dersom det er grunn til mistanke om eit forhøgd nivå. Strålsäkerhetsmyndigheten tilrår ny måling dersom det er gått over ti år sidan førre, eller etter byggjearbeid som kan ha påverka radonnivået.

Ved kjøp og sal av svensk bustad er radonmåling eitt av dei faste sjekkpunkta ein kjøpar eller rådgjevaren bør be om dokumentasjon på, på linje med energideklarationen, fordi eit manglande eller gammalt måleresultat ikkje seier noko om nivået i dag.

Norsk motstykke er reglane i strålevernforskriften og TEK17, men med andre talverdiar og ei strengare innretning. Strålevernforskriften § 6 opererer med to terskelverdiar for utleigebustad, skule, SFO og barnehage: ei tiltaksgrense på 100 Bq/m³, som utløyser plikt til å vurdere tiltak, og ein grenseverdi på 200 Bq/m³, som ikkje skal overskridast. Det er altså ein vesentleg skilnad frå det svenske systemet, der 200 Bq/m³ berre er ei tilråding (referensnivå) for eksisterande bygg, ikkje ei øvre grense; Noreg legg eit bindande tak likt med nybyggkravet i Sverige allereie på eksisterande utleigebustad. TEK17 § 13-5 krev i tillegg radonsperre og tilrettelegging for trykkreduserande tiltak i alle nye norske bygg. I Placepoint er norsk radoneksponering kartlagt i radon aktsomhetskart.

Frå Placepoints ordbok: Radonmätning

Meir informasjon: Strålsäkerhetsmyndigheten: Referensnivå og gränsvärden för radon, Strålsäkerhetsmyndigheten: Att mäta radon, Strålsäkerhetsmyndigheten: Vad finns det för krav på mätning av radon i min bostad?

Engelsk: Radon measurement (Sweden's indoor radon testing regime).

Vanlege spørsmål

Kva er referansenivået for radon i Sverige?

200 Bq/m³ som årsmiddelverdi i eksisterande bustader og lokale, fastsett i strålskyddsförordningen. Nivået er ei tilråding, ikkje ei bindande grense, men for nye bygningar gjeld det same talet som ein bindande grenseverdi.

Kor lenge skal ei radonmåling vare?

Minst to månader, gjennomført i løpet av eldningssäsongen, normalt 1. oktober til 30. april, for å fange opp den perioden radonnivået typisk er høgast.

Kven har ansvaret for å måle radon?

Eigaren av bygningen. I flerbostadshus er det bostadsrättsföreningen eller fastighetsägaren, med plikt til å optimere strålevernet. I eige hus er det eigaren sitt eige ansvar, men kommunen kan likevel stille krav.

Er det skilnad på svensk og norsk radongrense?

Ja. Dei svenske 200 Bq/m³ er ei tilråding for eksisterande bygg, medan den norske strålevernforskriften set ei tiltaksgrense på 100 Bq/m³ og ein bindande grenseverdi på 200 Bq/m³ for utleigebustad, skule og barnehage.

Korleis finn eg radoneksponering i Noreg i Placepoint?

Gjennom radon aktsomhetskart, som viser kva for område i Noreg som truleg er meir radonutsette enn andre.