Sameige
Sameige er ei eigarform der to eller fleire personar eig ein eigedom saman, kvar med sin ideelle del av heilskapen. Delen blir kalla sameigebrøk og blir uttrykt som ein brøk eller prosent (typisk 1/2, 1/3, 25 %). Kvar sameigar har same rettar og plikter som ein eineeigar, men berre for sin del. Eigarforma er heimla i sameigelova frå 1965.
Det finst fleire typar sameige i norsk rett. Tingsrettsleg sameige etter sameigelova er den generelle ordninga og dekkjer alt frå to sysken som arvar ei hytte saman, til større tomtesameige i hyttefelt. Eigarseksjonar er ei eiga lovregulert form for sameige i bygning der kvar seksjon har eksklusiv bruksrett til ei bestemt bustadeining eller eit næringslokale; her gjeld eigarseksjonslova i staden. Burettslag er ikkje sameige, men eit samvirkeføretak; medlemmene eig ein del i føretaket og har bruksrett til ein bestemt bustad, ikkje ein ideell del av eigedomen. Jordsameige og realsameige er gamle landbruksformer der bruksrett følgjer ein fast eigedom, ikkje ein person.
Kvar sameigar har rett til å bruke heile eigedomen, men ikkje i strid med den tilsvarande retten til dei andre sameigarane. Vesentlege avgjerder krev fleirtal etter sameigebrøk, jf. sameigelova § 4; for meir inngripande endringar (omdisponering, vesentlege investeringar) krevst samrøystes vedtak eller kvalifisert fleirtal. Vedlikehald og driftskostnader blir fordelte etter brøk, og inntekter (utleige, sal av virke, tilskot) blir fordelte på same måte. Sameigelova er fråvikeleg: partane kan avtale ei anna ordning i sameigeavtale eller vedtekter, og det er normalt klokt å gjere dette skriftleg før konfliktar oppstår.
Kvar sameigar kan fritt selje sin del etter sameigelova § 10, utan samtykke frå dei andre sameigarane. Andre sameigarar har lovbestemt forkjøpsrett ved sal etter sameigelova § 11, med unntak for del som følgjer ein fast eigedom og skiftar eigar saman med han. Delen blir tinglyst i Grunnboken på heimelen til sameigaren, og pant kan registrerast på den enkelte delen utan å belaste delane til dei andre. Ved konflikt kan ein sameigar krevje oppløysing av sameiget etter sameigelova § 15; oppløysing skjer ved naturleg deling der det er mogleg, elles ved tvangssal.
Sameige er praktisk vanleg ved arv (sysken som tek over bustaden eller hytta til foreldra), ekteskap (felles heim), sambuarskap, og ved felles kjøp av tomt eller bygg. For næringseigedom blir sameige brukt i tomtesameige (industriområde med felles veg og infrastruktur) og fellesgarasjar. Skattemessig er sameiget ikkje eit eige skattesubjekt; kvar sameigar skattar for sin del av inntekt og formue. Det er forskjellig frå eit aksjeselskap, der selskapet sjølv er skattesubjekt og eigarane blir skattlagde ved utdeling.
I Placepoint blir sameigeforhold viste som fleire heimelshavarar i eigedomspanelet, med den ideelle delen til kvar enkelt der han er tinglyst.
Slik ser det ut i Placepoint
I Placepoint finn du dette i Eigedomspanel:
Frå Placepoint si ordbok: Sameige
Meir informasjon: Lovdata: Sameigelova, Store norske leksikon: sameige, Kartverket: Eigarforhold
Engelsk: Co-ownership (Norwegian-specific; includes freehold condominium associations, eierseksjonssameie).
Vanlege spørsmål
Kva er eit sameige?
Sameige er ei eigarform der to eller fleire eig ein eigedom saman, kvar med sin ideelle del (sameigebrøk). Eigarforma er heimla i sameigelova av 1965.
Kva er forskjellen på sameige og burettslag?
I sameige eig kvar sameigar ein ideell del av sjølve eigedomen. I burettslag eig medlemmene ein del i eit samvirkeføretak og har bruksrett til ein bestemt bustad; sjølve eigedomen blir eigd av laget.
Kan eg selje min del utan samtykke frå dei andre sameigarane?
Ja. Etter sameigelova § 10 kan kvar sameigar fritt selje sin del. Dei andre sameigarane har lovbestemt forkjøpsrett ved sal etter § 11, men ikkje når delen følgjer ein fast eigedom og skiftar eigar saman med han.
Korleis blir kostnader og inntekter fordelte i eit sameige?
Driftskostnader og inntekter blir fordelte etter sameigebrøken. Større avgjerder krev fleirtal etter brøk; heilt inngripande endringar kan krevje samrøystes vedtak. Reglane er fråvikelege og bør avtalast skriftleg.
Kan eit sameige løysast opp?
Ja. Etter sameigelova § 15 kan kvar sameigar krevje oppløysing. Eigedomen blir delt fysisk der det er mogleg, elles blir han seld og oppgjeret fordelt etter brøk.