Sjølvkost

Sjølvkost er prinsippet om at eit kommunalt gebyr ikkje skal vere høgare enn den faktiske kostnaden kommunen har med å levere tenesta. Kommunen kan altså krevje å få dekt utgiftene sine, men ikkje tene pengar på lovpålagde gebyrtenester. Prinsippet er sentralt for alle som betaler gebyr til kommunen i ei eigedomssak: byggjesak, oppmålingsforretning, seksjonering og kommunale avgifter for vatn, avlaup og renovasjon.

Heimelen varierer med tenesta. For byggjesaksgebyr følgjer sjølvkost av plan- og bygningsloven § 33-1, som slår fast at gebyret ikkje kan overstige dei nødvendige kostnadene kommunen har på sektoren. Kommunen vedtek eit gebyrregulativ, ofte med faste satsar per sakstype eller gradert etter areal, men summen av gebyra på eit område kan ikkje gå med overskot over tid. Kostnadene som kan reknast med, er både direkte (tida til saksbehandlarane) og ein del av indirekte kostnader (leiing, IT, husleige). Det er ikkje lov å subsidiere gebyrtenester med skatteinntekter, og det er heller ikkje lov å bruke gebyroverskot til å finansiere annan kommunal drift.

For ein tiltakshavar eller utviklar tyder sjølvkostprinsippet at gebyra varierer mykje mellom kommunar, fordi kostnadsnivå og regulativ er ulike, men at dei skal vere etterprøvbare. Eit uventa høgt byggjesaksgebyr eller oppmålingsgebyr kan i prinsippet krevjast dokumentert mot sjølvkostkalkylen til kommunen. Kommunen kan byggje opp eit sjølvkostfond i år med overskot og bruke det i år med underskot, men fondet skal i hovudsak balansere over ein periode på nokre få år.

Sjølvkost må haldast skilt frå to naboomgrep. Utbyggingsbidrag og refusjon gjeld betalinga utbyggjaren gjer for teknisk infrastruktur, ikkje saksbehandlingsgebyr, og blir styrt av eigne reglar i plan- og bygningsloven. Ein utbyggingsavtale er ein frivillig avtale om kven som byggjer og betaler for fellestiltak, og er heller ikkje eit sjølvkostgebyr. Sjølvkost handlar berre om kostnadstaket for kommunen sine eigne gebyrtenester.

Frå Placepoints ordbok: Sjølvkost

Meir informasjon: Store norske leksikon: selvkost, Lovdata: plan- og bygningsloven § 33-1, Lovdata: kommuneloven § 15-1

Engelsk: Cost-recovery principle (municipal fees capped at actual cost).

Vanlege spørsmål

Kva tyder sjølvkost?

Sjølvkost tyder at eit kommunalt gebyr ikkje skal overstige den faktiske kostnaden kommunen har med å levere tenesta. Kommunen kan dekkje utgiftene sine, men ikkje tene pengar på lovpålagde gebyrtenester som byggjesak, oppmålingsforretning og kommunale avgifter.

Kvifor varierer byggjesaksgebyret mellom kommunar?

Fordi kvar kommune har ulikt kostnadsnivå og vedtek sitt eige gebyrregulativ. Plan- og bygningsloven § 33-1 krev berre at gebyret ikkje overstig dei nødvendige kostnadene kommunen har, ikkje at satsane er like overalt.

Kan eg krevje å sjå korleis gebyret er rekna ut?

Ja. Fordi gebyret er bunde av sjølvkost, skal det vere etterprøvbart mot sjølvkostkalkylen til kommunen. Eit uventa høgt byggjesaks- eller oppmålingsgebyr kan i prinsippet krevjast dokumentert.

Er utbyggingsbidrag det same som sjølvkost?

Nei. Utbyggingsbidrag og refusjon gjeld betalinga utbyggjaren gjer for teknisk infrastruktur, ikkje saksbehandlingsgebyr. Sjølvkost handlar berre om kostnadstaket for kommunen sine eigne gebyrtenester.