Skredfaresone
Ei skredfaresone er eit område der det er fare for skred, det vil seie massar i rørsle: snøskred, jordskred, flaumskred, steinsprang eller leirskred. Sonene blir kategoriserte etter sannsyn i tre tryggingsklassar, S1, S2 og S3, etter TEK17 § 7-3. Heimelen ligg i plan- og bygningslova og kravet i forskrifta om at tiltak ikkje skal plasserast slik at dei blir utsette for fare. Datagrunnlaget kjem frå NVE som forvaltar skredkartlegginga i Noreg.
Tryggingsklassane speglar både skadepotensial og kva sannsynsnivå tiltaket må tåle. S1 gjeld bygg med lite personopphald, garasje, naust og uthus; krav om sikring mot skred med 1/100 sannsyn per år. S2 dekkjer einebustader, mindre bustadbygg, kontor- og forretningsbygg, der det normalt oppheld seg fleire personar; krav om sikring mot 1/1000 per år. S3 omfattar sjukehus, skular, barnehagar og annan samfunnskritisk infrastruktur; krav om sikring mot 1/5000 per år. Tiltak innanfor ei sone utan dokumentert sikring til nivået i klassen blir avviste i byggjesøknad, og fagkunnig vurdering (geoteknikar, snøskredekspert) blir kravd som dokumentasjon.
Skredtypane har ulik dynamikk og blir kartlagde i ulike seriar. Aktsemdkarta til NVE dekkjer store areal med grov oppløysing og er førstelinjevarsel: kjem det aktuelle tomtepunktet innanfor sona, må ei fagkunnig vurdering avklare faktisk fare før løyve. Detaljerte faresonekart finst for utvalde tettstader og område med kjend skredhistorikk; her er sannsynsgrensene fastsette ved modellering. For kvikkleire finst eigne kvikkleirefaresoner med klassifisering etter NVE-rettleiar 1/2019 (låg, moderat, høg, svært høg faregrad), og krav til geotekniske undersøkingar etter NADAG ved tiltak.
Klimaendringar aukar skredrisikoen gjennom meir ekstrem nedbør og meir ustabile snøforhold. Klimapåslaget til NVE for skred ligg i same storleiksorden som for flaum, men praktiske utslag ser du særleg i flaumskred (jordmassar i vassmetta flaum) i bratte sidedalar. Aktsemdkart blir oppdaterte jamleg, og kommunale faresonekart blir typisk reviderte i samband med rulleringar av arealdelen i kommuneplanen.
Konsekvensane for utbyggjar og eigar er konkrete. Innanfor sone S1 til S3 blir det kravd dokumentert sikring eller plassering utanfor sona før løyve. Sikringstiltak kan vere fysiske (skredvoll, fanggjerde, sikringsnett, terrengomforming), avgrensande (flytting av bygg, redusert volum) eller arealmessige (berre lågrisikobruk på den utsette delen av tomta). Eksisterande bygg får ikkje automatisk pålegg om utbetring, men kommunen kan i alvorlege tilfelle ekspropriere eller bruke omsynssone i reguleringsplan for å hindre vidare utbygging. Forsikring følgjer naturskadeordninga via Norsk Naturskadepool, men gjentekne hendingar utan utbetring kan gi reduksjon i dekning.
Skilnaden frå flaumsone er faretypen: flaum er vassmassar frå vassdrag eller hav, skred er masseforflytning i hellande terreng. Skilnaden frå byggjegrense langs vassdrag etter plan- og bygningslova § 1-8 er at byggjegrensa er ein arealmessig restriksjon uavhengig av geofare, mens skredfaresona er ei geofarevurdering. Eit område kan liggje innanfor fleire verkemiddel samtidig.
I Placepoint blir aktsemdkarta til NVE for skred, kvikkleirefaresoner og flaumskred viste som kartlag. Eksempelet Klimarisiko og grunnforhold viser flyten for å vurdere skred saman med NADAG-data og matrikkelinformasjon på eit tomtepunkt.
Slik blir datasettet vist i kartet
Datasettet inngår i kartlaget Geologi som Skred:
Frå Placepoints ordbok: Skredfaresone
Meir informasjon: NVE: Flom og skred, DiBK: TEK17 § 7-3
Engelsk: Landslide hazard zone.
Vanlege spørsmål
Kva skredtypar blir kartlagde?
Snøskred, jordskred, flaumskred, steinsprang, fjellskred og kvikkleire. NVE forvaltar både aktsemdkart (grov oppløysing) og detaljerte faresonekart (utvalde område).
Kva er S1, S2 og S3?
Tryggingsklassar i TEK17 § 7-3. S1 gjeld bygg med lite personopphald (sannsyn 1/100), S2 bustader og næringsbygg (1/1000), S3 samfunnskritiske bygg som sjukehus og skular (1/5000).
Kan eg byggje i ei skredfaresone?
Ja, men byggjesøknaden må dokumentere sikring til nivået i den aktuelle tryggingsklassen, eventuelt ved fysiske sikringstiltak eller plassering utanfor sona. Fagkunnig vurdering blir kravd.
Kva er skilnaden på aktsemdkart og faresonekart?
Aktsemdkart dekkjer store areal med grov oppløysing og viser at fare må vurderast. Faresonekart er detaljerte utrekningar for utvalde område med konkrete sannsynsgrenser.
Kva med kvikkleire?
Kvikkleirefaresoner er ein eigen kategori med klassifisering frå låg til svært høg faregrad. Tiltak i sone krev geotekniske undersøkingar etter NADAG og fagkunnig vurdering.