Verneplan

Ein verneplan er det faglege grunnlaget som blir laga før eit område, eit byggverk eller eit anlegg blir formelt freda. Planen kartlegg historikk, eigarforhold, eksisterande og planlagd bruk, vernestatus og kva restriksjonar som er nødvendige for å ta vare på verdiane. Sjølve planen er ikkje juridisk bindande: det er fredingsvedtaket som blir fatta på grunnlag av planen, som bind grunneigar og kommune.

Omgrepet blir brukt på to felt med ulik heimel.

På kulturminnesida er verneplanen eit fagleg grunnlag for freding etter kulturminnelova. Riksantikvaren forvaltar nasjonalt viktige kulturminne og fattar vedtak om freding av enkeltobjekt og kulturmiljø. Kommunane forvaltar lokale kulturminne gjennom kulturminneplanar og føresegner i reguleringsplanar. Når eit bygg er freda, krev alt arbeid på det (riving, tilbygg, innvendige endringar, fasadeendringar) løyve frå fredingsmyndigheita.

På naturvernsida blir verneplanar brukte som fagleg grunnlag for å opprette nasjonalparkar, naturreservat, landskapsvernområde og andre verneområde etter naturmangfaldlova kapittel V (§§ 33-51). Lova frå 2009 fastset grunnleggjande prinsipp for korleis biologisk mangfald og naturverdiar skal sikrast. Ein verneplan vurderer kva område som bør vernast, kva verdiar som ligg i dei, og kva restriksjonar som er nødvendige. Planen blir sendt på offentleg høyring før Kongen i statsråd vedtek sjølve vernevedtaket.

Verneplan skil seg frå:

• Verneplan for vassdrag, som er ein eigen nasjonal plan vedteken av Stortinget for å sikre vassdrag mot kraftutbygging.
• Omsynssoner i ein reguleringsplan, som varslar om vernehensyn utan sjølv å vere eit fredingsvedtak.
• Listeføring (gule lister hos kommunen, kulturminneregistrert i SEFRAK), som er administrative oversikter, ikkje vern.

For ein eigedomsutviklar tyder ein verneplan i området at det er klare avgrensingar på endring, riving og tilbygg av objekt som er omfatta. Det er fredingsvedtaket og føresegnene i det som er styrande, ikkje planen i seg sjølv.

I Placepoint blir kulturminne, verneområde og vassdragsvern viste som kartlag. For den nærare reguleringa av eit freda bygg må du hente inn fredingsdokumenta frå Riksantikvaren eller frå kulturminneforvaltninga i fylkeskommunen.

Slik blir datasettet vist i kartet

Datasettet er del av kartlaget Eigedom som Kulturminne - Askeladden:

Frå Placepoints ordbok: Verneplan

Meir informasjon: Lovdata: Kulturminnelova, Lovdata: Naturmangfaldlova, Riksantikvaren, Store norske leksikon: Naturvern

Engelsk: Conservation plan (statutory protection of nature or cultural heritage areas).

Vanlege spørsmål

Kva er ein verneplan for kulturminne?

Ein verneplan er ein plan utarbeidd for eit kulturhistorisk verneverdig objekt som grunnlag for freding og framtidig forvaltning. Han handlar om historikk, vernestatus, eksisterande bruk og vedlikehaldsplan.

Er ein verneplan juridisk bindande?

Ein verneplan er ikkje juridisk bindande i seg sjølv, men er grunnlaget for eit fredingsvedtak etter kulturminnelova. Når fredingsvedtaket er fatta, er det dette vedtaket som er juridisk bindande.

Kven utarbeider verneplanar?

Verneplanar blir utarbeidde av eigar, kommune eller Riksantikvaren, typisk i samarbeid. Riksantikvaren er ansvarleg for fredingsvedtak, mens kommunane forvaltar lokale kulturminne.

Kva tyder ein verneplan for eigedomsutviklarar?

Ein verneplan kan avgrense høva for endring, riving eller tilbygg på ein freda eigedom. Alt arbeid på freda bygg krev løyve frå Riksantikvaren eller byantikvaren.

Kvar finn eg verneplanar?

Verneplanar og fredingsoversikter er tilgjengelege i kulturminnedatabasen til Riksantikvaren og i Kulturminnesøk. Placepoint viser kulturminnedata direkte i kartgrensesnittet.