Verneplan for vassdrag
Verneplan for vassdrag er ein nasjonal plan som sikrar at eit representativt utval av norske vassdrag blir bevart mot kraftutbygging. Dei verna vassdraga skal til saman dekkje ulike landskapstypar og naturregionar i Noreg, og det er lagt vekt på å verne heile nedbørsfelt med dynamikken og variasjonen sin, ikkje berre einskilde elveløp.
Planen er vedteken av Stortinget i fleire bolkar, første gong i 1973 og sist med suppleringa i 2009. Til saman omfattar han rundt 390 vassdragsobjekt, frå fjell til fjord. Vassdraga blir delte inn i:
- Typevassdrag, som representerer regional naturvariasjon.
- Referansevassdrag, som er lite påverka og blir brukte som samanlikningsgrunnlag for forsking og forvaltning.
Hovudføremålet er vern mot kraftutbygging, men verneverdiane skal også bli tekne omsyn til ved andre inngrep, som vegbygging, kraftliner og vassuttak. Etter ei lovendring i 2005 kan det bli gitt konsesjon til mindre kraftverk i dei fleste verna vassdrag, så lenge tiltaka ikkje svekkjer verneverdiane. Større vassdragsanlegg er framleis forbode.
Forvaltninga er delt. NVE gir løyve til mindre tiltak i og nær verna vassdrag og forvaltar konsesjonsregimet. Miljødirektoratet har ansvar for naturmangfald og vurderer økologiske konsekvensar. Statsforvaltaren handterer regional forvaltning og kan setje vilkår knytte til vassmiljø.
Vernet etter denne planen kjem i tillegg til, og overlappar delvis med, andre verneregime:
- Naturmangfaldlova gir grunnlag for nasjonalparkar og naturreservat i same område.
- Vassforskrifta set miljømål for kvar einskild vassførekomst, uavhengig av om vassdraget er verna.
- Plan- og bygningslova regulerer arealbruk gjennom kommunale planar og omsynssoner.
For ein utbyggjar er plassering i eller nær eit verna vassdrag eit tidleg signal om at konsekvensutgreiing og særskilde løyve kan bli kravde. Avstandskrav og restriksjonar i nedbørsfeltet kan avgrense arealbruken eit godt stykke frå sjølve elveløpet.
I Placepoint blir verna vassdrag og vassdragslaga til NVE viste som kartlag, slik at du raskt kan sjekke om ein eigedom er innanfor eller i nærleiken av verna vassdrag før du går vidare med ei planavklaring.
Slik blir datasettet vist i kartet
Datasettet er ein del av kartlaget Vatn som Verneplan for vassdrag:
Frå Placepoints ordbok: Verneplan for vassdrag
Meir informasjon: NVE: Verneplan for vassdrag, Store norske leksikon: Verneplan for vassdrag
Engelsk: Watercourse conservation plan (Norwegian-specific protection scheme barring hydropower development).
Vanlege spørsmål
Kva er verneplan for vassdrag?
Verneplan for vassdrag er ein nasjonal verneplan der verna vassdrag samla skal utgjere eit representativt utsnitt av vassdragsnaturen i Noreg. Føremålet er å bevare vassdrag mot kraftutbygging.
Kva tyder det at eit vassdrag er verna?
Vassdrag i verneplanen er varig verna mot kraftutbygging og større inngrep. Innanfor vernesona gjeld strenge krav til arealbruk, og utbygging eller inngrep i nærleiken krev grundige konsekvensutgreiingar.
Kven forvaltar verneplanen for vassdrag?
Verneplanen er vedteken av Stortinget og blir forvalta av Norges vassdrags- og energidirektorat (NVE) og Miljødirektoratet. NVE gir løyve til mindre tiltak i og nær verna vassdrag.
Korleis finn eg ut om ein eigedom er nær eit verna vassdrag?
Verna vassdrag blir viste i kartbasane til NVE og Miljødirektoratet. Placepoint gir også tilgang til desse kartlaga slik at du kan sjekke om ein eigedom er i eller nær eit verna vassdrag.
Finst det andre verneplanar enn for vassdrag?
Verneplan for vassdrag vernar mot kraftutbygging. Det finst også verneplanar for naturområde (nasjonalparkar, naturreservat) og kulturminne. Desse blir forvalta av ulike styresmakter.