Rapport: Risiko og klimarisiko
Risikorapporten blir ein del av Placepoint Fusion. Sjølve rapporten er ikkje ferdig, men alt han byggjer på er tilgjengeleg i dag: flaum, skred, kvikkleire, grunnforhold, radon, forureining, havnivå og naturverdiar. Denne sida går gjennom temaa eitt for eitt og viser kvar kvart av dei blir svart på.
Rapporten kjem, grunnlaget er her
Rapporten samlar risikobiletet for éin eigedom eller ein heil portefølje i eitt dokument, med kart og kjeldetilvising per funn. Fram til han er klar gjer du runden under sjølv, kartlag for kartlag, eller lèt Placepoint AI setje han saman. Det er same data i alle tre tilfella, skilnaden er kven som skriv dokumentet.
Det som gjer runden rask er at farane ligg som lag i same kart. Før kravde kvart tema sin eigen portal: flaumsonene hos eitt direktorat, lausmassane hos eit anna, den forureina grunnen i ein tredje database, og omsynssonene i planinnsynet til kommunen. No klikkar du eigedomen og slår på laga. Det som ikkje blir raskare er vurderinga: eit kart fortel deg at forholda kan vere til stades, ikkje kva dei betyr for akkurat dette tiltaket.
Sjå også: Vurdere risiko på placepoint.no.
Tre spørsmål som blir blanda saman
«Risiko» dekkjer tre ulike spørsmål i eigedomsbransjen, og dei har ulike svar og ulike kjelder. Rapporten held dei frå kvarandre, og det bør du også gjere når du les han.
| Spørsmålet | Kva det handlar om | Kvar svaret ligg |
|---|---|---|
| Fysisk risiko | Kva som kan treffe bygget der det står: flaum, skred, kvikkleire, radon, forureina grunn | Kartlaga under Risiko og Geologi |
| Klimarisiko | Dei same farane sett framover, pluss krava som følgjer med: energi, utslepp, rapportering | Denne sida og Rapport: ESG og berekraft |
| Motsegnsrisiko | Om eit tiltak møter motstand frå Statsforvaltaren eller ei sektormyndigheit | Rapport: Naturverdiar og motsegner |
Ein bank som vurderer pant spør om det første, ein investor med rapporteringsplikt om det andre, og ein utviklar med ein plan i støypeskeia om det tredje. Same eigedom, tre svar, og eitt kart som treffer alle tre.
Kven dette er for
Bankar og kredittavdelingar som skal dokumentere pantesikkerheita, forsikring som prisar ein portefølje, eigedomsutviklarar som vil vite kva tomta toler før dei teiknar, og forvaltarar som skal svare eigarane på kva som ligg i porteføljen. Kommunal saksbehandling brukar same runden frå den andre sida av bordet.
Datagrunnlaget er det same uansett kvar i landet eigedomen ligg: rundt 320 hovudkartlag i 18 kategoriar, med rundt 2 500 underkartlag, og 3,5 millionar matrikkelenheter. Sjå Placepoint i tal for heile oversikta.
Temaa rapporten går gjennom
| Tema | Kva du ser etter | Kvar i Placepoint |
|---|---|---|
| Flaum | Kartlagd flaumsone, aktsemdsflate, tidlegare hendingar, sikringsanlegg | Risiko, Vatn |
| Skred | Aktsemd for jord-, flaum-, stein- og snøskred | Risiko |
| Kvikkleire | Kartlagd faresone med faregrad, og aktsemdsområde | Risiko |
| Grunnforhold | Marin grense, marin leire, lausmassetype, eksisterande boringar | Geologi |
| Radon | Aktsemdsgrad i grunnen | Risiko |
| Forureina grunn | Registrerte lokalitetar, og tidlegare bruk som ikkje er registrert | Risiko, Forureining |
| Havnivå og stormflo | Nivå for eigedommar ved sjøen | Risiko |
| Overvatn | Kvar vatnet renn når det kjem mykje av det | Kommunen sitt eige kart, med proxyar i Vatn |
| Naturverdiar | Verneområde, naturtypar, artar, friluftsliv | Natur |
| Arealtype | Myr, dyrka mark og skog, som er eigne saksgrunnlag | Landbruk |
| Klimakrav | Energimerke, teknisk forskrift, taksonomi | Bygningar, Rapport: ESG |
Sveipet blir gjort på matrikkelenheten og eit belte rundt den. Ei kvikkleiresone, eit freda kulturminne eller ein registrert lokalitet hundre meter unna treffer ikkje bygget, men det treffer planarbeidet, og ein gjennomgang som berre ser på sjølve teigen melder «ingen funn» på noko som kjem tilbake i første høyringsrunde.
Kartlaga blir slått på frå Kartlag i venstremenyen. Sjå Korleis bruke kartlag om du ikkje har gjort det før. Heile runden gjord på éin eigedom, med funn og oppfølging, står i Vurdere risiko.
Flaum og vassdrag
Flaum er temaet med flest lag, fordi det finst i fleire oppløysingar. Ei flaumsone er rekna ut for eit bestemt vassdrag med eit bestemt gjentaksintervall. Ei aktsemdsflate er ein grov modell som dekkjer heile landet. Dei svarar på to ulike spørsmål, og ein eigedom kan liggje utanfor den eine og innanfor den andre.
| Kartlag | Svarar på |
|---|---|
| Flaumsoner | Kartlagd utbreiing der Norges vassdrags- og energidirektorat (NVE) har rekna ut vassdraget |
| Aktsemdsflater for flaum, regulerte vatn og dammar | Modellert utbreiing der det ikkje finst ei detaljert sone |
| Flaumområde, flaumvernområde og flaumhendingar | Kva som faktisk har skjedd før |
| Sikringstiltak | Kva som er bygd mot det, og av kven |
| Vassdrag og nedbørfelt | Kvar vatnet kjem frå og kvar det renn |
Rekkjefølgja er verdt å halde på: først om eigedomen ligg i ei sone, så om det finst ei registrert hending, og til slutt om det er bygd eit sikringsanlegg. Eit sikringsanlegg endrar risikobiletet, men det står ikkje i flaumsona: sona er som regel rekna ut utan anlegget, og føresegnene til kommunen seier om anlegget er lagt til grunn for byggjegodkjenning.
Ein eigedom utan kartlagd flaumsone er ikkje dokumentert trygg. Han kan liggje ved eit vassdrag NVE ikkje har rekna ut, og då er aktsemdsflata alt du har.
Skred, kvikkleire og grunnforhold
Grunnforhold flyttar kostnadsbiletet meir enn noko anna tema. Rekkjefølgja profesjonelle brukar er: ligg eigedomen under marin grense, finst det kartlagd kvikkleire, og kva seier lausmassekartet.
| Kartlag | Svarar på |
|---|---|
| Marin grense | Om marin leire er mogleg i det heile |
| Moglegheit for marin leire | Sannsyn innanfor marin grense |
| Kvikkleire | Kartlagde faresoner med faregrad og konsekvensklasse |
| Kvikkleire – aktsemd | Område som utløyser vurderingsplikt |
| Skred | Aktsemd for jord-, flaum- og steinskred |
| Snøskred, aktsemdskart frå Forsvaret | Snøskred der det er kartlagd |
| Lausmassar | Avsetjingstype og djupn |
| NADAG – grunnundersøkingar | Eksisterande boringar i nærleiken |
Ei eksisterande boring i NADAG nokre titals meter unna er ofte det som avgjer om ein geoteknikar må ut på eigedomen i denne fasen eller den neste. For ei skredfaresone med faregrad står kravet til sikkerheit i byggteknisk forskrift, og det er kommunen som handhevar det.
Eit aktsemdskart er ikkje ei faresone. Det seier at forholda kan vere til stades, ikkje at dei er kartlagde og vurderte. Skilnaden avgjer om funnet skal prisast inn eller undersøkjast vidare.
Radon
Radonaktsemd frå Norges geologiske undersøkelse (NGU) viser kor sannsynleg det er at grunnen gir frå seg radon. Kartet byggjer på berggrunn, lausmassar og målingar i området, ikkje på målingar i det enkelte bygget.
Kravet til radonmåling i utleigebustad følgjer av strålevernforskrifta og gjeld uavhengig av kva aktsemdskartet viser. Eit lågt aktsemdsnivå friar ingen frå å måle.
Forureina grunn
Forureina grunn og Grunnforureining - område viser lokalitetar registrerte hos Miljødirektoratet, med påverknadsgrad. Utslepp frå industri viser verksemdene som rapporterer utslepp i dag.
Registeret er ikkje uttømmande, og det er her lesinga skil seg frå dei andre temaa: fråvær av ei registrering er ikkje eit funn. Tidlegare bruk er det sterkaste signalet du har, og det les du to stader. Utløpt-lista under Bygg i Eigedomspanelet viser bygg som er rivne, og ein tidlegare verkstad, ein bensinstasjon eller eit reinseri er ein grunn til å undersøkje uansett kva registeret seier. Historiske flyfoto viser området årgang for årgang tilbake til 1950-talet, og ei tomt som var industriområde i 1975 ber det med seg.
Havnivå og stormflo
Høgvatn og stormflo gir nivåa for eigedommar ved sjøen, og er temaet der havnivåstiging og stormflo møtest: stormfloa er hendinga, havnivåstiginga er nivået ho startar frå. For eit bygg med kjellar eller teknisk rom under bakken er differansen mellom dagens og framtidas nivå sjølve spørsmålet.
Overvatn, temaet registera ikkje dekkjer
Overvatn er den fysiske faren som oftast utløyser skade på bygg, og den einaste på denne lista utan eit nasjonalt datasett. Det finst ingen landsdekkjande modell for kvar vatnet renn ved eit ekstremt nedbørsfall, og ein risikorapport som ikkje seier det, gjer som om han dekkjer meir enn han gjer.
Tre lag er dei nærmaste proxyane, og dei erstattar ikkje eit overvatnskart:
| Kartlag | Svarar på |
|---|---|
| Dreneringslinjer | Kvar vatnet naturleg samlar seg og renn |
| Markfukt | Kor våt grunnen er frå før |
| Grå areal | Kor mykje av området som er tetta igjen, og dermed ikkje tek imot vatn |
Overvatnshandtering blir regulert av kommunen, og overvatnskartet ligg i kommunen sitt eige planinnsyn der det finst. Rapporten seier kva som er kjent og kva som ikkje er vurdert, framfor å utelate temaet.
Naturverdiar og motsegn
Naturverdiar høyrer til risikobiletet fordi dei treffer gjennomførbarheita framfor bygget: ei registrering endrar ikkje pantet, men ho kan stoppe reguleringa. Rapport: Naturverdiar og motsegner dekkjer temaet i full breidd. Det som høyrer heime her er korleis funna skal lesast.
| Kartlag | Svarar på |
|---|---|
| Verdsette naturtypar | Kartlagde naturtypar med verdi |
| Artar av nasjonal forvaltningsinteresse | Truga og prioriterte artar som veg tungt i ei vurdering |
| Natur- og kulturområde | Verneområde og vernevedtak |
| Arealtype (AR5) | Myr, dyrka mark og skog, der jordvernet gir eigen saksgang |
| Kulturminne - Askeladden | Kulturminne og SEFRAK-registrerte bygg |
To ting avgjer om eit funn faktisk betyr noko, og begge er lette å oversjå.
Eit artsfunn er ein observasjon på eit tidspunkt, ikkje ein stadfesta førekomst i dag. Nærståande artar blir forveksla, mange registreringar har unøyaktig posisjon, og ein del er gamle nok til at førekomsten kan vere borte. Rapporten oppgir derfor funnår og presisjon der kjelda har det, og eit funn som skal bere ein konklusjon blir verifisert mot Artsdatabanken før det blir brukt.
Nærleik til eit verneområde utløyser ikkje motsegn i seg sjølv. Motsegn skal vurderast når eit planforslag kan komme i konflikt med verneområde etter naturmangfaldlova kapittel V, jamfør § 77, også når forslaget ligg utanfor sjølve verneområdet. Men konflikten må visast mot verdiane vernet skal ta vare på. Avstand åleine er ikkje eit argument, verken for eller mot.
Sensitive artsdata som hekke- og yngleområde er ikkje offentleg tilgjengelege og inngår ikkje. Dei krev eigen avtale med Statsforvaltaren per prosjekt.
Klimarisiko over tid
Fysisk risiko er éin halvdel av klimarisikoen. Den andre er overgangsrisikoen: krava som kjem til bygget, og kva dei gjer med verdien av det. Eit bygg som ikkje møter krava om nokre år er ein stranda eigedom, og den vurderinga startar i registrerte opplysningar om sjølve bygget.
| Kjelde | Svarar på |
|---|---|
| ESG-fana i Bygningspanelet | Energiattesten med karakter og utferdingsdato, og kva teknisk forskrift bygget høyrer under |
| Enova energimerking | Energikarakterane for heile området, ikkje berre eitt bygg |
| EU-taksonomi - bygg | Plasseringa til bygget mot taksonomikriteria |
| Bygningsalder | Kva regelverk bygget vart prosjektert etter |
Ein attest eldre enn ti år er ikkje lenger gyldig, og eit utdatert merke er også ei opplysning: det betyr at ingen har hatt grunn til å måle bygget på eit tiår. Rapport: ESG og berekraft tek dette vidare, med CRREM, klimagassrekneskap og EU-taksonomien.
Faktisk energibruk, utslepp og ei ferdig taksonomivurdering byggjer på eigne måledata og finst ikkje i offentlege register. Rapporten dekkjer det registrerte grunnlaget.
Det som kviler på eigedomen
Den juridiske risikoen deler side med den fysiske i ei kredittsak, og han blir lesen i panelet framfor i kartet. Eigarar-fana i Eigedomspanelet gir eigarkjeda og motparten, Offentlege saker gir pålegg, klagesaker og uavslutta byggjesaker, og Grunnbøker-knappen gir grunnboksutskrifta med pant og servituttar. Heile den gjennomgangen står i Rapport: Due diligence.
Eit uavklart pålegg er ofte den risikoen som forseinkar ei sak mest, og han står i journalen til kommunen, ikkje i noko faresonekart.
Sjølve rapporten
Rapporten er bygd rundt eitt tema per rad og ein tydeleg terskel: anten slår temaet ut på denne eigedomen, eller så gjer det ikkje det. Temaa som slår ut får ei grunngiving, ein konsekvens og eit forslag til tiltak, temaa som ikkje slår ut står oppførte med at dei er sjekka. Det er den lista som gjer dokumentet etterprøvbart, og som gjer at ein saksbehandlar ser skilnad på «ingen risiko» og «ikkje undersøkt».
| Del | Innhald |
|---|---|
| Samandrag | Alle temaa med utslag eller ikkje, på éi side |
| Tema med utslag | Tema, grunngiving, mogleg konsekvens og moglege tiltak, eitt per rad |
| Tema utan utslag | Temaa som er sjekka utan funn, med kva som vart lese |
| Kart per funn | Eigedomsgrensa og det utløysande kartlaget i same bilete |
| Konsekvens | Kva funnet betyr for tid, kostnad og gjennomførbarheit |
| Motsegnsvurdering | Temaa som kan utløyse motsegn, med grunngiving. Modellbasert, og merkt som det |
| Metodikk og kjelder | Kva register og kartlag som er lesne, med dato |
| Ikkje vurdert | Temaa utan datagrunnlag, overvatn først |
To ting er verdt å merke seg ved forma. Samandraget listar temaa utan utslag like tydeleg som dei med, fordi eit tema som manglar i ein rapport ikkje lèt seg skilje frå eit tema utan funn. Og motsegnsvurderinga er ei vurdering, ikkje eit vedtak: Statsforvaltaren utøver fagskjønn, og rapporten gir grunnlaget desse skjønnsutøvingane byggjer på.
Rapporten erstattar ingen geoteknisk vurdering, ingen ROS-analyse etter plan- og bygningslova og ingen juridisk rådgiving. Han samlar det registera seier, med kjelde og dato, så fagfolka startar ein annan stad enn på null.
Lag rapporten i dag med Placepoint AI
Placepoint AI har tilgang til dei same kjeldene som kartlaga over, og skriv dokumentet på eitt prompt. Eksempel på klimarisiko- og kredittrapportar laga på denne måten står på Eksempel og tips. Prompten treng ikkje vere lengre enn dette:
Lag ein risikorapport for [matrikkelnummer eller adresse]. Gå gjennom flaum,
skred, kvikkleire, grunnforhold, radon, forureina grunn, havnivå og stormflo,
naturverdiar og arealtype. Merk kvart tema som utslag eller ikkje, med
grunngiving, mogleg konsekvens og forslag til tiltak. Oppgi kjelde og dato per
opplysning, og skriv tydeleg kva tema som ikkje er dekte av registera.
Skal svaret inn i ei kredittsak, ber du om éi rad per tema: tema, utslag, grunngiving, kjelde, dato, tiltak. Standardinstruksjonen for bank og kreditt på same side ber om «ikkje dekt av registeret» der dekninga manglar, framfor å utelate rada, og det er den regelen som gjer dokumentet leseleg for ein kredittkomité.
Står du i kartet, gjer Agenten det korte oppslaget utan å byte verktøy: «Kva faresoner treffer denne eigedomen?» slår på dei aktuelle laga og svarar i tekst med lenkjer.
Relaterte flater
- Vurdere risiko - heile runden gjennomgått på éin eigedom, med funn og oppfølging.
- Risiko - faretypane og korleis dei blir lesne av i kartet.
- Kartlag: Risiko og Kartlag: Geologi - laga enkeltvis, med filtrering.
- Rapport: Naturverdiar og motsegner - naturverdiane og motsegnsrisikoen i full breidd.
- Rapport: ESG og berekraft - energi, sertifisering og overgangsrisiko.
- Rapport: Due diligence - risikosporet saman med heimel, plan og leigetakarar.
- Analyse - teikn eit område og rekn på det du finn.
Datakjelder
- Norges vassdrags- og energidirektorat (NVE) (flaum, skred, kvikkleire, sikringstiltak).
- Norges geologiske undersøkelse (NGU) (lausmassar, marin grense, radon, grunnundersøkingar).
- Miljødirektoratet (forureina grunn, naturtypar, verneområde).
- Artsdatabanken (artsregistreringar).
- Norsk institutt for bioøkonomi (NIBIO) (arealtype og dyrkbar jord).
- Enova (energiattestar).
- Kartverket (matrikkel og grunnbok) og Geodata (distribusjon).
- Kommunale planføresegner og omsynssoner.